wtorek, 1 grudnia 2015

Zdjęcia w internecie nie są niczyje - odpowiedzialność spółki za zaniedbania administratora jej strony internetowej

Ciekawy wyrok jednego z Sądów Apelacyjnych - natknąłem się w internecie, choć sprawa sprzed roku z hakiem. 

Osoba fizyczna prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której tworzy stronę www A z udostępnionymi swoimi zdjęciami (odpowiednie zastrzeżenia co do własności i wykorzystania), publikując cennik za korzystanie z tychże zdjęć (fotografia na max pół ekranu = 1.000 zł rocznie). Na stronie A pojawia się także zdjęcie, które ów jego właściciel po jakimś czasie odnajduje po prostu podkradzione na zupełnie innej i nie należącej do niego stronie internetowej B, prowadzonej przez pewną spółkę. Wezwał więc właściciela owej innej strony, spółkę, do zaprzestania wykorzystywania zdjęcia jego autorstwa, zamieszczenia przeprosin w gazecie oraz zapłaty 3.690 zł za nieuprawnione wykorzystanie zdjęcia - w odpowiedzi na co dowiedział się, że zobowiązała administratora tejże strony B do usunięcia zdjęcia, nie uwzględniając pozostałych żądań. Sprawa trafia zatem do sądu. 

Ku rozpaczy właściciela strony internetowej B, w toku postępowania ów administrator jego strony internetowej z rozbrajającą szczerością przyznaje fakt pobrania spornego zdjęcia po prostu z internetu. Co więcej, w swojej lekkomyślności wskazał, że "zdjęcia z internetu nie są niczyje", więc w ogóle w czym jest problem. 
W rozpoznanej sprawie, w ocenie Sądu I instancji - pozwanej Spółce można przypisać przynajmniej winę nieu­myślną w postaci niedbalstwa, polegającego na braku należytego sprawdzenia − przez osobę, której strona pozwana powierzyła wykonanie czynności w postaci stworzenia dla niej strony internetowej i administrowania nią − czy wykorzystana fotografia stanowi przedmiot praw autorskich innej osoby. Okoliczność, że dany utwór istnieje w zasobach internetu, nie tworzy żadnego domnie­mania udzielenia przez uprawnionego licencji na dowolne korzystanie z takiego utworu przez nieograniczony krąg użytkowników. Dlatego też należało dołożyć staranności w uzyskaniu informacji o posiadaczu praw autorskich do takiej fotografii, po czym sprawdzić warunki, na jakich z fotografii tej możliwe jest korzystanie. Strona pozwana nie wykazała, aby takie przynajmniej starania zostały podjęte, stąd uzasadnione jest przypisanie jej w tym zakresie winy w postaci niedbalstwa. Sąd Okręgowy wskazał nadto, iż zgodnie z treścią art. 429 k.c. kto powierza wyko­nanie czynności drugiemu, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną przez sprawcę przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, chyba że nie ponosi winy w wyborze albo że wykonanie czynności powierzył osobie, przedsiębiorstwu lub zakładowi, które w zakresie swej działalności zawodowej trudnią się wykonywaniem takich czynności. To właśnie z tego przepisu wynika odpowiedzialność pozwanej Spółki za szkodę wyrządzoną przez A. J. przy wykonywaniu powierzonych mu czynności. Strona pozwana nie wykazała bowiem – pomimo spoczywającego na niej w tym zakresie ciężaru dowodów − że nie ponosi winy w wyborze tej osoby albo że wykonanie czynności powierzyła ona osobie, która w zakresie swej działalności zawodowej trudni się wykonywaniem takich czynności, jak tworzenie stron internetowych i administrowanie nimi.
W rezultacie Sąd Okręgowy w Łodzi zasądził całość żądanej pozwem kwoty czyli trzykrotność kwoty wynagrodzenia (1.230 zł brutto x 3) - co wynika z art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b) ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r. nr 90 poz. 631 ze zm.).

Apelacja spółki - naruszyciela - dotyczyła zarówno kwestii dowolnego w ich ocenie sposobu ustalenia wysokości wynagrodzenia za wykorzystanie spornej fotografii, jak również samej istoty tj. ustalenia dokonania przez nią naruszenia praw autorskich autora fotografii. Jak łatwo się domyślić - apelacja skuteczną nie była.
W niniejszej sprawie pozwana Spółka w jakikolwiek sposób nie wykazała, iż będący mechanikiem, twórca strony internetowej A. J. jest profesjonalistą w tym zakresie, a w szczególności, iż realizując zadanie przestrzegał reguł prawa autorskiego. Treść zeznań świadka jednoznacznie zaprzecza tezie o właściwie dokonanym wyborze przez Firmę Handlową (...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B., albowiem A. J. przyznaje, iż kierował się "fantazją" zamieszczając sporną fotografię na stronie internetowej pozwanej Spółki. Te okoliczności wskazują wprost na podstawę odpowiedzialności pozwanej.
I to właściwie, poza kilkoma orzeczeniami popełnionymi na kanwie art. 233 par. 1 k.p.c., jak również wskazaniem odpowiedzialności zarządu spółki za działanie z należytą starannością na mocy art. 293 par. 2 k.s.h., jest całość uzasadnienia zarzutów apelacyjnych dotyczących kwestii odpowiedzialności za naruszenie praw autorskich :) 

Układ ratalny z ZUSem dla szerszego grona płatników

Tym razem z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Od wczoraj tj. od dnia 01 grudnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 689), opublikowana w dniu 19 maja 2015 r. Ustawa o tyle ciekawa, że zmieniająca przepisy i umożliwiająca dopuszczenie odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty całej zaległości dłużnika z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. 

Do końca listopada bowiem art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 j.t. ze zm.), dalej: ustawa systemowa, brzmiał bowiem:
Ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek oraz rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Odroczenie terminu płatności może dotyczyć jedynie należności finansowanej przez płatnika składek.
Po nowelizacji zaś zniknęło drugie zdanie i przepis otrzymał brzmienie:
Ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek oraz rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. 
Ponadto zmieniony został także art. 30 ustawy systemowej, dotychczas w brzmieniu: 
Do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. 
który obecnie brzmi:
Do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28.
Tym samym rozłożenie należności składkowych na raty było dotąd możliwe wyłącznie w zakresie należności, które finansował sam płatnik składek - czyli dłużnik, strona wnosząca o rozłożenie na raty zadłużenia. Możliwość ta zatem nie dotyczyła składek finansowanych przez ubezpieczonych, niebędących płatnikami składek, potrącanych przez płatnika z ich wynagrodzenia (art. 16 ustawy systemowej). 

Ma to mieć o tyle istotne znaczenie, że - zgodnie z danymi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - z samych tylko lat 2010-2011 ze wszystkich złożonych wniosków o rozłożenie na raty aż 90% odnosić się miało właśnie do nieopłaconymi składkami ubezpieczeniowymi w części finansowanej przez samych ubezpieczonych. A zatem, płatnik składek, który chciał zawrzeć układ ratalny lub skorzystać z odroczenia terminu płatności składki musiał przed zawarciem umowy dokonać opłacenia części składki finansowanej przez ubezpieczonego - który to obowiązek ustał z dniem 01 grudnia 2015 r., co z pewnością realnie przełoży się na faktyczną możliwość skorzystania z tego instrumentu przez większe grono płatników, posiadających zadłużenie składkowe. 

Niewątpliwie także sam instrument - rozłożenie na raty zadłużenia - jest bardzo korzystny dla płatnika, w stosunku do którego zawieszeniu ulegają wszystkie toczące się postępowania egzekucyjne (nie tylko ze strony organu ubezpieczeniowego, ale także komorników sądowych), zaś może on nadal kontynuować prowadzenie dotychczasowej działalności.

Z punktu widzenia zaś Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - zastosowanie rozłożenia na raty należności do szerszego grona podmiotów poprzez włączenie w ten zakres także składek w części finansowanej przez ubezpieczonych - umożliwi zwiększenie skuteczności w odzyskiwaniu należności składkowych (powszechnie znana jest bezskuteczność postępowań egzekucyjnych, w wielu przypadkach kończących się umorzeniem). 

czwartek, 26 listopada 2015

historiapojazdu.gov.pl - sprawdź informacje o samochodzie, który cię interesuje

Może to takie nie do końca prawnicze zagadnienie - może jednak się komuś przyda :) 

Dla mnie pewne odkrycie - przez to, że po pierwsze kierowcą sam nie jestem, a po drugie samochód zdarzyło mi się rejestrować do tej pory aż jeden raz. 

Wiele osób ma wątpliwości, a z tych wielu osób całkiem sporo nacięło się na osoby nieuczciwe, co tu dużo mówić: oszustów. Gdy kupujemy samochód, a przy tym sprzedawcą nie jest osoba, powiedzmy, z najbliższej rodziny, warto dla własnego spokoju upewnić się co do tego, co tak naprawdę działo się z interesującym nas samochodem wcześniej. Ile ma lat tak naprawdę, jaki odnotowano dla niego przebieg itp. Innymi słowy - poznać historię pojazdu.

Tu z pomocą przychodzi bardzo przydatny serwis Historia Pojazdu, będący de facto skrótowym raportem z Centralnej Ewidencji Pojazdów - stworzony przez Centralny Ośrodek Informatyki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. 

Co w nim znajdziemy w zakresie oznaczenia samochodu? Dane główne widoczne od razu to:
  1. markę i model
  2. pojemność silnika oraz jego rodzaj (benzyna/olej napędowy/gaz)
  3. rok produkcji
  4. numer nadwozia VIN
  5. status polisy OC (aktualna czy nie - bez dat)
  6. badanie techniczne (aktualne czy nie - bez dat)
  7. ostatni zarejestrowany stan licznik (niestety, bez daty)
  8. status rejestracji (czy pojazd jest zarejestrowany czy też nie)
Następnie mamy do wyboru karty "informacje" i fajnie graficznie przygotowaną "oś czasu".

W informacjach znajdziemy:
  1. ponownie pojemność silnika
  2. moc silnika (KM)
  3. paliwo (benzyna/olej napędowy/gaz - czemu inaczej nazwane niż, powyżej, "rodzaj silnika"?)
  4. liczba miejsc - ogółem i siedzących
  5. masa własna pojazdu (kg)
  6. maksymalna masa całkowita ciągniętej przyczepy z hamulcem (kg)
  7. maksymalna masa całkowita ciągniętej przyczepy bez hamulca (kg)
  8. dopuszczalna masa całkowita (kg)
  9. liczba osi
oznaczone jako "dane techniczne" oraz:
  1. datę wydania aktualnego dowodu rejestracyjnego
  2. datę wydania karty pojazdu
oznaczone jako "dokumenty". 

Oś czasu także jest ciekawa, ponieważ - poza przejrzystym graficznym chronologicznym ułożeniem całości danych - posiada zaznaczone takie dane jak:
  1. datę pierwszej rejestracji także zagranicznej
  2. datę nabycia przez pierwszego właściciela w kraju
  3. datę pierwszej rejestracji krajowej (ze wskazaniem, czy dokonała jej osoba fizyczna czy prawna, jak również w jakim województwie)
  4. poszczególne daty krajowych badań technicznych - ze wskazaniem, do kiedy są ważne!
  5. adnotacje o zmianach właścicieli opatrzone datami
  6. adnotacje o dodaniu współwłaścicieli opatrzone datami 
przy czym - co ważne - dane dotyczące zmian w zakresie własności (sprzedaż, darowizna itp.) są wskazane jako daty nie tyle zawarcia danej umowy, co daty zgłoszenia tego faktu we właściwym urzędzie (co sprawdziłem na należącym do mnie samochodzie, porównując z dokumentami). 

Całość można, za pomocą czytelnego buttona na dole strony, uzyskać w formie raportu w pliku PDF. 

Oczywiście, żeby nie było za dobrze, znajdziemy też na dole, dość drobnym tekstem i kursywą, swego rodzaju notę prawną/disclaimer:
Uzyskane dane lub informacje (dalej zwane łącznie „danymi") można wykorzystać tylko na własne ryzyko i na własną odpowiedzialność. Raport został wygenerowany zgodnie z aktualnym stanem Centralnej Ewidencji Pojazdów (CEP). Dane w CEP mogą nie odzwierciedlać stanu rzeczywistego, gdyż m.in.:
  • dane gromadzone w Centralnej Ewidencji Pojazdów przekazują w różnym trybie i terminach różne zobowiązane do tego instytucje, w tym organy zajmujące się rejestracją pojazdów, stacje kontroli pojazdów i Policja;
  • Minister Spraw Wewnętrznych nie jest co do zasady uprawniony do samodzielnego: sprawdzania, wprowadzania, uzupełniania, aktualizowania, zmieniania lub usuwania gromadzonych danych;
  • na dane w CEP mogą mieć wpływ okoliczności związane z ich gromadzeniem (w tym siła wyższa, poziom jakości usług teletransmisyjnych, terminy przekazywania danych).
Podstawa prawna: art. 80a ust. 2, art. 80b ust. 2 oraz art. 80c ust. 3e ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137, z późn. zm.).
Czyli - powyższe dane co do zasady powinny odpowiadać prawdzie i stanowi faktycznemu, ale w sumie to nie muszą. Nic nowego.

Przykładowy raport można zobaczyć tutaj (takie ichnie demo jakby).

Jak by nie patrzeć - narzędzie na pewno przydatne i pozwalające uzyskać na pewno przynajmniej sporą ilość dość dokładnych danych, a już z całą pewnością - zweryfikować prawdziwość twierdzeń osoby, która próbuje nam sprzedać samochód.

(Przy okazji - to może przede wszystkim dla rodziców dzieci - MSW stworzyło także, osobny, serwis  Bezpieczny Autobus, dedykowany sprawdzaniu na podstawie numeru rejestracyjnego danych technicznych oraz ubezpieczenia OC autobusów). 

niedziela, 22 listopada 2015

Ważna i porządkująca uchwała Sądu Najwyższego o klauzulach abuzywnych

W dniu 20 listopada 2015 r. w sprawie III CZP 17/15 Sąd Najwyższy w powiększonym siedmioosobowym składzie, rozpoznając wniosek Pierwszego Prezesa SN z dnia 16 lutego 2015 r., podjął uchwałę w materii dość istotnej i w kwestii mocno wyczekiwanej - mianowicie zajmując stanowisko odnośnie skuteczności klauzuli umownej wpisanej do rejestru klauzul niedozwolonych w sprawach dotyczących osób trzecich. 

Sentencja:
1. Prawomocność materialna wyroku uznającego postanowienie wzorca umowy za niedozwolone wyłącza powództwo o uznanie za niedozwolone postanowienia tej samej treści normatywnej, stosowanego przez przedsiębiorcę pozwanego w sprawie, w której wydano ten wyrok (art. 365 i 366 k.p.c.). 
2. Prawomocność materialna wyroku uznającego postanowienie wzorca umowy za niedozwolone - także po wpisaniu tego postanowienia do rejestru (art. 479[45] § 2 k.p.c.) - nie wyłącza powództwa o uznanie za niedozwolone postanowienia tej samej treści normatywnej, stosowanego przez przedsiębiorcę niebędącego pozwanym w sprawie, w której wydano ten wyrok  (art. 365 i 366 w związku z art. 479[43] k.p.c.).
Punkt 1 oznacza dokładnie mniej więcej tyle, iż wpisanie danej klauzuli umownej przedsiębiorcy X do rejestru klauzul niedozwolonych nie przesądza bynajmniej z automatu o abuzywności analogicznych zapisów innego przedsiębiorcy Y. Wpis bowiem dotyczy konkretnej klauzuli konkretnego przedsiębiorcy - a więc stosowanej przez niego wobec jego kontrahentów (konsumentów). 

Co z założenia ma pewnie ograniczyć zjawisko tzw. szantażu klauzulami - nie, nie chodzi o to, że dany konsument nie może, ale o to, że powstały i prężnie działały całe stowarzyszenia, wnoszące ogromne ilości pozwów o uznanie identycznych klauzul za niedozwolone tylko w celu zarobienia na kosztach zastępstwa procesowego (co skutkowało, wcześniejszym, obniżeniem stawki tychże kosztów z 360 zł do 60 zł - a więc tendencja całkowicie odwrotna od obecnie obserwowanej; coś w tym jest). Zasypany takimi pozwami - podobnie jak Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów - przedsiębiorca w pewnym sensie zostaje zmuszony do zawarcia ugody, a w praktyce w sumie haraczu, byle by tylko uniknąć konieczności uiszczenia takich kosztów zastępstwa procesowego. Swoją drogą, świetny sposób na zarobek - trzaskanie po szablonach pozwów, byle by tylko dotyczyły klauzul podobnych do już widniejących w rejestrze klauzul niedozwolonych (podobnie działają pewne osoby w zakresie wyłudzania pieniędzy w związku z regulaminami serwisów internetowych).

Teraz Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie będzie zatem już związany orzeczeniem dotyczącym klauzul podobnych do uznanych za abuzywne - co, jak wynika z założenia, ma zmniejszyć ilość taśmowych pozwów; ich wniesienie będzie już ryzykiem, bo nie wiadomo, jak SOKiK potraktuje każdy z nich i nie jest wcale powiedziane, że rozstrzygnie analogicznie jak sprawę podobną. 

Przede wszystkim zaś, rozstrzygnięcie powyższe ma za cel ustalenie linii orzeczniczej co do klauzul abuzywnych - jak bowiem to miało miejsce, zarówno sądy powszechne, jak i Sąd Najwyższy przyjmowali w tej sprawie zupełnie odmienne stanowiska: raz uznając, iż uznanie za niedozwoloną eliminuje klauzulę z umów wyłącznie danego przedsiębiorcy, kiedy indziej uznając, iż skutek taki odnosi się także do innych umów, niejako podobnych. 

Punkt zaś 2 wskazuje zaś, że Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie ma możliwości odrzucenia pozwu dotyczącego uznania abuzywności danej klauzuli, tylko z tego powodu, iż analogiczna klauzula została uznana za niedozwoloną z powodu jej stosowania przez innego przedsiębiorcę. 

Co warto wskazać, należy zatem uznać zmianę kierunku orzecznictwa w stosunku chociażby do zaprezentowanego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2003 r., III CZP 95/03, gdzie stwierdzono (dokładnie odwrotnie w stosunku do uchwały omawianej), iż powaga rzeczy osądzonej wyroku uznającego postanowienie wzorca umowy za niedozwolone wyłącza - od chwili wpisania tego postanowienia do rejestru (art. 479[43] w związku z art. 365 i 479[45] § 2 k.p.c.) - ponowne wytoczenie powództwa w tym przedmiocie, także przez osobę nie biorącą udziału w sprawie, w której wydano wyrok.

A zatem, jakby sprawiedliwie. Z jednej strony wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, wydany w konkretnej sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, nie eliminuje niedozwolonych postanowień w ogóle z obrotu, a tylko z konkretnego wzorca umownego, którego orzeczenie dotyczy - co utrudni życie naciągaczom. Z drugiej zaś strony, w związku z tym, sam fakt uznania za niedozwolonej klauzuli stosowanej przez jednego przedsiębiorcę, nie skutkuje z automatu odrzuceniem pozwu o uznanie abuzywności klauzuli analogicznej, używanej przez innego przedsiębiorcę - co dla zachowania proporcji utrudni nieco życie SOKiKowi. 

Prokurent też odpowie za brak terminowego wniosku o ogłoszenie upadłości

Z przełomem roku, co wiadomo już od jakiegoś czasu, czeka nas dość duża zmiana w zakresie dotychczasowych regulacji objętych Prawem upadłościowym i naprawczym - jako że de facto część dotycząca postępowania naprawczego zostanie uregulowana w odmiennej ustawie - tj. ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2015 r. poz. 978). Zmiany są tak daleko idące, że art. 428 ust. 1 tejże ustawy zmieni wręcz tytuł dotychczasowej ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze - odtąd zatytułowanej po prostu Prawo upadłościowe. 

Z całą pewnością Prawo restrukturyzacyjne jako takie zasługuje na osobne całościowe omówienie - co postaram się uczynić na tych łamach - jednakże dzisiaj chciałem skupić się na jednej dość istotnej kwestii, jaką wspomniana zmiana i nowa ustawa w systemie prawnym przynosi - w tym przypadku zmieniając przepisy już obowiązujące. 

Mam mianowicie na myśli kwestię odpowiedzialności za nie złożenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości - a zatem art. 21 ust. 2 obecnie obowiązującej ustawy. Obecne brzmienie art. 21 Prawa upadłościowego i naprawczego (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 j.t.) wskazuje, iż:
Art. 21.
1. Dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.
2. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami.
3. Osoby, o których mowa w ust. 1 i 2, ponoszą odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek niezłożenia wniosku w terminie określonym w ust. 1.
Generalnie ugruntowanym w orzecznictwie było, iż tak sformułowany art. 21 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego odnosił się do członków zarządu i nie dotyczył prokurentów (definicja prokury z art. 109(1) k.c. nie mówi nic o reprezentacji - która z samej swej istoty każdorazowo należy do zarządu spółki prawa handlowego). Chociaż, jak wskazuje uzasadnienie projektu, nie było to rzekomo tak oczywiste.

W związku zaś z wprowadzeniem Prawa restrukturyzacyjnego i na podstawie  art. 428 pkt 15 lit a tejże ustawy od dnia 01 stycznia 2016 r. otrzyma art. 21 Prawa, już wtedy wyłącznie naprawczego, brzmienie:
Art. 21.
1.  Dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.
2.  Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami.
3. Osoby, o których mowa w ust. 1 i 2, ponoszą odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek niezłożenia wniosku w terminie określonym w ust. 1, chyba że nie ponoszą winy. Osoby te mogą uwolnić się od odpowiedzialności, w szczególności jeżeli wykażą, że w terminie określonym w ust. 1 otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu.
3a. W przypadku dochodzenia odszkodowania przez wierzyciela niewypłacalnego dłużnika domniemywa się, że szkoda, o której mowa w ust. 3, obejmuje wysokość niezaspokojonej wierzytelności tego wierzyciela wobec dłużnika.
Innymi słowy, ustawodawca niejako poszerzył krąg osób odpowiedzialnych za terminowe wnioskowanie o ogłoszenie upadłości o prokurentów właśnie - co należy odczytywać wraz z art. 20 ust. 2 pkt 2 Prawa upadłościowego, nadto co wynika wprost z treści uzasadnienia projektu:
Zmiana art. 20 ust. 2 pkt 2) p.u.n. ma na celu jednoznaczne wyeliminowanie wątpliwości co do uprawnienia do składania wniosku przez prokurentów. Co prawda, zgodnie z dominującym w literaturze poglądem prokurent nie jest legitymowany do złożenia wniosku, aczkolwiek problem ten nie jest postrzegany jednolicie. Pewność prawa wymaga, aby eliminować z ustawy przepisy niejednoznaczne i budzące wątpliwości. Odpowiednia zmiana została wprowadzona w art. 21 ust. 2 p.u.n.
Wspomniany bowiem art. 20 ust. 2 pkt 2 Prawa upadłościowego od dnia 01 stycznia 2016 r. otrzyma brzmienie:
Art. 20.
1. Wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić dłużnik lub każdy z jego wierzycieli.
2. Wniosek mogą zgłosić również: (...)
2)   w stosunku do osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - każdy, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami
w miejsce sformułowania "w stosunku do osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - każdy, kto ma prawo je reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami".

Zmiana wydaje się sensowna - jednakże należy zwrócić uwagę na pewną niekonsekwencję. Otóż zwiększone zostały obowiązki prokurentów, jednakże bez jednoczesnego wyposażenia ich w instrumenty kontroli finansowej spółek odpowiednie jak przy członkach zarządów tychże. Tak czy inaczej, niewątpliwie wymusi ona po stronie prokurentów - w ich szeroko pojętym interesie - zainteresowanie bieżącą sytuacją finansową i ekonomiczną spółki pod kątem płynności regulowania zobowiązań i wypłacalności.

Należy również zwrócić uwagę na kwestię ciężaru dowodu w powyższej materii terminowości złożenia wniosku o otwarcie upadłości (art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego i naprawczego oraz art. 21 ust. 3 zdanie pierwsze Prawa upadłościowego - powyżej). Dotychczas bowiem ciężar dowodu - braku terminowości w w/w zakresie - zgodnie z ogólną zasadą ciężaru dowodu leżał po stronie wierzyciela. Obecnie zaś od stycznia 2016 r. znowelizowany przepis przyjmie domniemanie winy osoby zobowiązanej do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

W tym kontekście kwestia wykazania braku winy wydaje się ciekawie odnosić się do prokurentów właśnie, mając na uwadze, iż ustawodawca nie obciąża ich obowiązkiem czy też uprawnieniem do żądania informacji o sytuacji finansowej i płynności danego podmiotu. Skoro mowa bowiem o braku winy - to w czym upatrywać podstawy jego obowiązku (a dalej: zawinienia poprzez jego uchybienie) w tym zakresie? W przepisach wydaje się, że nie - rozwiązaniem może być tu kwestia uregulowania umownego dotyczącego tej kwestii, ale przecież nie zawsze musi ono istnieć. Jak by nie patrzeć, sądy będą musiały dokładnie analizować każdy przypadek w kontekście statusu danego prokurenta w danej spółce oraz poziomu jego wiedzy o finansach i wypłacalności spółki.

Wprowadzone zostanie ustawowe określenie pojęcia i domniemanie pojęcia szkody na potrzeby tychże przepisów - zgodnie art. 21 ust. 3a Prawa upadłościowego (powyżej) - jako wysokości niezaspokojonej wierzytelności tego wierzyciela wobec dłużnika. W sytuacji kwestionowania tejże szkody, czy to przez członka zarządu czy też prokurenta, to na nim będzie spoczywał ciężar wykazania jej rozmiaru jako niższej od kwoty wierzytelności.

Oczywiście, w sposób istotny zmienia się (art. 21 ust. 1) kwestia terminu na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości przez właściwe osoby - z dwóch tygodni do 30 dni. 

sobota, 21 listopada 2015

Banki pozbawione uprzywilejowania - bankowe tytuły egzekucyjne uznane za niekonstytucyjne

Każdy, kto zajmował się obsługą banku, zna instytucję bankowych tytułów egzekucyjnych (BTE) - czyli najpopularniejszego i z punktu widzenia banków najprostszego do wykorzystania w praktyce egzekucji instrumentu zabezpieczenia posiadanych przez nich wierzytelności.

Zagadnienie powyższe jest o tyle ciekawe, że wyrok Trybunału, o którym jest mowa, tegoroczny, to kolejne orzeczenie dotyczące tej materii - po wyroku tegoż Trybunału z dnia 26 stycznia 2005 r., P 10/04. Obydwa dotyczą norm Prawa bankowego, jednakże nie w tym samym zestawieniu z konkretnymi przepisami Konstytucji RP - tj. przy tym rozstrzygniętym ostatnio pytaniu prawnym odniesiono się do zasady równości wobec prawa, czyli art. 32 Konstytucji RP.

Chodzi mianowicie o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 kwietnia 2015 r., P 45/12, zgodnie z którym art. 96 ust. 1 i art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 128) są niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (punkt I), w związku z czym przepisy ustawy tracą moc obowiązującą z dniem 1 sierpnia 2016 r. (punkt II).

Dyskusyjność w zakresie równości stron w odniesieniu do instytucji bankowych tytułów wykonawczych wydaje się całkiem oczywista, szczególnie dla każdego szczęśliwego posiadacza kredytu bankowego (jak niżej podpisany). Sprawa omawiana trafiła do TK na podstawie pytania prawnego Sądu Rejonowego w Koninie V Wydziału Gospodarczego dotyczące przepisów Prawa bankowego umożliwiających bankom wystawianie BTE.

Warto w tym miejscu przytoczyć szeroko treść komunikatu Trybunału w związku z wydaniem, słusznego niewątpliwie, orzeczenia:
Art. 96 ust. 1 prawa bankowego stanowi, że banki mogą wystawiać BTE na podstawie swoich ksiąg lub innych dokumentów związanych z dokonywaniem czynności bankowych. Treść i formę BTE określa art. 96 ust. 2 prawa bankowego. Na podstawie art. 97 ust. 1 ww. ustawy BTE może być podstawą prowadzenia egzekucji cywilnej po nadaniu mu przez sąd klauzuli wykonalności. Sąd bada jednak BTE tylko pod względem formalnym, nie ma natomiast prawa wnikać w kwestie merytoryczne. W razie stwierdzenia formalnej poprawności BTE, sąd nadaje mu klauzulę wykonalności w ciągu trzech dni od złożenia przez bank stosownego wniosku. 
Trybunał Konstytucyjny uznał, że prawo do wystawiania BTE jest przywilejem banków, naruszającym zasadę równego traktowania (art. 32 ust. 1 konstytucji) w trzech aspektach. A mianowicie w relacji między bankiem a jego klientem, w relacjach między bankami jako wierzycielami a pozostałymi podmiotami będącymi wierzycielami oraz w relacjach między dłużnikami banków i dłużnikami innych podmiotów. 
Trybunał Konstytucyjny uznał, że bank i jego klient mają wspólną cechę istotną – są stronami prywatnoprawnego stosunku zobowiązaniowego, który jest oparty na zasadzie prawnej (formalnej) równości i autonomii woli stron. Powinny mieć więc równe, co do zasady, możliwości obrony swych praw i interesów wynikających z zawartej umowy. Tymczasem bank sam wydaje tytuł egzekucyjny, zastępujący orzeczenie sądu, z pominięciem merytorycznego rozpoznania sprawy, w czasie którego klient mógłby podnieść merytoryczne zarzuty. Klient może bronić się przed BTE tylko wytaczając powództwo przeciwegzekucyjne (art. 840 k.p.c.), ponosząc w związku z tym pełną opłatę stosunkową (5 % od wartości roszczenia) i cały ciężar dowodzenia – w warunkach prowadzenia przeciwko niemu egzekucji wiążącej się z zajęciem majątku. 
Trybunał Konstytucyjny uznał, że takiego przywileju – tj. bycia sędzią we własnej sprawie – nie uzasadnia status banków, będących (z nielicznymi wyjątkami) prywatnymi przedsiębiorcami, działającymi w celu osiągnięcia zysku, chociaż Trybunał Konstytucyjny nie neguje szczególnej roli banków w gospodarce, uzasadniającej pewne szczególne uprawnienia, ale nie tak daleko idące, jak BTE. Nie uzasadnia tego również przywoływany w postępowaniu charakter banków jako instytucji zaufania publicznego. Trybunał podkreślił, że takiego statusu nie nadaje bankom żaden przepis prawny i że jest on kwestią faktu – wynika nie tylko z istotnej roli banków w gospodarce, ale i z nadzoru organów państwa nad ich tworzeniem i działalnością. 
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, BTE ma istotne znaczenie również dla uprzywilejowania banków jako wierzycieli w relacji z innymi podmiotami będącymi wierzycielami. Te inne podmioty, w konkurencji z bankami do majątku tej samej osoby jako dłużnika, nie mają praktycznie żadnych szans na zaspokojenie swoich roszczeń. 
TK zwrócił uwagę, że banki, poza BTE, dysponują szerokim zestawem środków zabezpieczenia kredytów w szczególności wekslem, który może stać się podstawą wydania nakazu zapłaty w trybie art. 491 i art. 492 k.p.c.
Przekładając z języka prawniczego na nasze - instytucja BTE uprzywilejowywała dotychczas banki w tym sensie, iż bez potrzeby wnoszenia, jak każdy inny podmiot, powództw do sądów powszechnych, mogły one egzekwować należności od swoich dłużników. Podstawą do wystawienia BTE były, jak mówi art. 96 ust. 1 Prawa bankowego, "księgi banków lub inne dokumenty związane z dokonywaniem czynności bankowych" - które to wyciągi z ksiądz składane były do sądu z wnioskami (nie pozwami) i opatrywane klauzulami wykonalności (art. 97 ust. 1 Prawa bankowego).

Wydaje się, że Trybunał wybrnął z sytuacji dość spójnie - z jednej strony wskazując, iż pomimo niewątpliwie istotnej roli banków w gospodarce (co w toku postępowania przekuto wręcz w pojęcie "instytucji zaufania publicznego" - w mojej ocenie, mocno na wyrost), pozostają one podmiotami de facto prywatnymi i przede wszystkim działającymi w celu osiągnięciu zysku i jakiekolwiek ich uprzywilejowanie w obrocie prawnym jest niezasadne w braku konkretnego przepisu, z którego taki status miałby wynikać (a przepis takowy nie istnieje). Poza tym, będąc wierzycielem w stosunku do dłużnika, banki pozostawały - w związku z brakiem konieczności wnoszenia pozwów do sądów w zakresie ich należności - uprzywilejowane w stosunku do innych wierzycieli dłużnika. Już pomijając kwestie istniejących możliwości dochodzenia praw właśnie m.in. przez banki w drodze pozwów w postępowaniu nakazowym.

Przede wszystkim zaś, w niewątpliwie prywatnym stosunku prawnym na linii bank-klient banku, dochodziło do sytuacji niemożności jakiegokolwiek merytorycznego sformułowania zarzutu przez klienta banku w postępowaniu w zakresie dochodzenia należności - gdy bank dochodził jej właśnie w oparciu o BTE. O ile bowiem zarzuty takie można formułować w toku postępowania sądowego, o tyle brak jest możliwości ich podniesienia w ramach dochodzenia należności na mocy BTE (bo i kiedy? gdy klient banku dowiadywał się o opatrzeniu BTE klauzulą wykonalności w momencie doręczenia mu informacji o wszczęciu egzekucji).

Mnie osobiście zaskoczyło tempo reakcji naszego ustawodawcy - który ma to do siebie, im sprawa pilniejsza, tym później uchwalać dane regulacje prawne. Z wyroku Trybunału wynika, iż dano mu na to czas do końca lipca 2016 r., więc praktycznie półtora roku. Tymczasem, w Dzienniku Ustaw w dniu 12 listopada 2015 r. pojawiła się ustawa z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1854). Zgodnie z jej brzmieniem m.in., w ramach Prawa bankowego wypadają art. 96-98, wskazuje na odpowiednie zastosowanie do spraw z roszczeń z czynności bankowych standardowej opłaty stosunkowej (5% wartości przedmiotu sporu - zmiana dot. ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), siłą rzeczy znika art. 786(2) k.p.c. (jako zbędny bo dotyczący zakresu badania przez sąd w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności BTE), zmian doczekała się nawet ustawa o prawach konsumenta.

Powyższa ustawa zawiera także przepis przejściowy w brzmieniu:
Art. 11. 1. Postępowanie w sprawie o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy podlega umorzeniu, z zastrzeżeniem ust. 2.
2. Jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy wydano postanowienie w przedmiocie nadania klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu, dalsze postępowanie w sprawie o nadanie klauzuli wykonalności toczy się według przepisów dotychczasowych.
3. Bankowy tytuł egzekucyjny, któremu nadano klauzulę wykonalności na podstawie przepisów dotychczasowych, zachowuje moc tytułu wykonawczego także po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. 
Czyli jeśli bank się nie sprężył i zasypany wnioskami referendarz sądowy nie zdążył przed datą wejścia w życie ustawy (już 26 listopada 2015 r.) wydać postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności na BTE - zakreśli sobie numerek porządkowy w repertorium szybciej, ku uciesze dłużnika, po prostu umarzając postępowanie. Jeśli jednak dłużnik miał nieco mniej szczęścia i klauzula na BTE została nadana pod starymi i uznanymi za niekonstytucyjne przepisami Prawa bankowego, a więc przed ich uchyleniem mocą w/w ustawy z dniem 26 listopada 2015 r. - niestety, bank nadal może egzekwować z tak powstałego tytułu wykonawczego.

Innymi słowy - w bankach mają pewnie przysłowiowy kociokwik, albo mieli, żeby wszystkie BTE co żywe wypchnąć do sądów, żeby tam mogli porejestrować i klauzulki potrzaskać. A referendarze pewnie wniebowzięci - przy listopadzie Święta Statystyka będzie ukontentowana, bo nadają pewnie te klauzulę ręcyma i nogami. A nawet, jak nie zdążą - to się umorzy, czyli też z głowy. A cały samograj BTE właśnie za chwilę mają z głowy.

środa, 18 listopada 2015

Ułaskawienie Mariusza Kamińskiego - na granicy, czy z przekroczeniem prawa?

Wczoraj 17 listopada 2015 r. Prezydent RP Andrzej Duda skorzystał z - przysługującej mu na mocy art. 139 Konstytucji RP - prerogatywy w postaci prawa łaski w stosunku do (mianowanego dzień wcześniej) ministra-członka Rady Ministrów Mariusza Kamińskiego. 

Przypomnijmy, Mariusz Kamiński jako szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z dnia 30 kwietnia 2015 r. został uznany winnym nadużycia prawa przy prowadzeniu przez Centralne Biuro Antykorupcyjne (CBA) działań w tzw. aferze gruntowej w 2007 r. Sąd ten uznał, iż CBA podżegało do korupcji, nie było podstaw prawnych i faktycznych do wszczęcia operacji ws. odrolnienia gruntu w ministerstwie rolnictwa; ustalono bezprawne podsłuchiwanie kilkudziesięciu osób jako złamanie prawa do prywatności, jak również preparowano fikcyjne dokumenty. W efekcie, Kamiński został skazany na karę 3 lata pozbawienia wolności oraz zakaz zajmowania stanowisk publicznych na 10 lat. 
Jak podkreślił sędzia Wojciech Łączewski, bohaterom tzw. afery gruntowej - Piotrowi Rybie i Andrzejowi K. - nie zarzucono korupcji, lecz płatną protekcję - czyli powoływanie się na wpływy w instytucjach publicznych w zamian za obietnicę za łapówkę załatwienia sprawy. - Wobec wiarygodnej informacji o płatnej protekcji CBA miało obowiązek rozpoznać zagadnienie korupcji w resorcie rolnictwa, a tego nie zrobiono, lecz od razu zarządzono operację specjalną - zrobiono to zbyt wcześnie - mówił. Sąd uznał, że na tamtym etapie nie było wiarygodnej informacji o przestępstwie. Według sądu do 31 sierpnia 2007 r. CBA w żadnej prowadzonej przez Biuro sprawie nie miało prawnej możliwości użycia funkcjonariusza pod przykryciem - bo on maskuje się wytworzonymi dokumentami na fałszywą tożsamość. - Dopiero po tej dacie prezes rady ministrów wydał rozporządzenie, które reguluje zasady takiego kamuflażu - zauważył sędzia Łączewski. Jak przypomniał, uprzedzał o tym Zbigniew Wassermann - wówczas minister-koordynator służb specjalnych, a potwierdziła to ówczesna ekspertyza prawna dr hab. Krystyny Pawłowicz. (http://www.tvn24.pl)
Pomijając sympatie czy też antypatie polityczne, jedno powiedzieć należy jasno. Nie wynika to oczywiście z różnej maści programów telewizyjnych - "sędzia Anna Maria Wesołowska", "Sąd rodzinny", "Magda M.", "Prawo Agaty", czy choćby "Czyja wina?" (dramat po prostu), gdzie sąd cywilny orzeka w pięcioosobowym składzie, sędziowie noszą togi z niebieskimi żabotami, a najczęstszym sformułowaniem pełnomocnika w procesie jest "sprzeciw!" - czym sugeruje się przeciętny obywatel tego kraju. Ale wyroki sądowe nie biorą się z powietrza. Czy w sprawie karnej, czy cywilnej, czy administracyjnej, sąd bada zgromadzony w sprawie materiał dowodowy - dokumenty, zeznania, inne środki dowodowe. Treść wyroku - kierunek rozstrzygnięcia (w sprawie karnej - skazanie lub uniewinnienie), jak i jego sentencja (w przypadku skazania - jaka kara, jaki wymiar) - to wypadkowa tego, co zostało ustalone w postępowaniu dowodowym. 

Twierdzenie, że wyrok jest "polityczny", sprawa była "ustawiona", że jest to "spisek", "skandal" itp. to po prostu demagogia i pustosłowie - byle głośniej. Nie żyjemy w czasach poprzedniego - podobno jedynego słusznego - ustroju, kiedy faktycznie dochodziło w tym zakresie do oczywistych i ewidentnych nadużyć ze strony władz PRL, co odzwierciedlały niektóre wyrok sądowe. Jeśli sąd karny kogoś skazuje, to znaczy że znalazł ku temu podstawy. A jeżeli ustne motywy rozstrzygnięcia - publicznie dostępne - są tak jednoznaczne, to znaczy po prostu że sprawa taka właśnie była.

Oczywiście, Kamiński skazany został nieprawomocnie i wywiódł apelację od tego wyroku. Nikt nie twierdzi, że było inaczej. Sprawa pozostaje więc otwarta - bowiem nie był on prawomocnie skazany wyrokiem sądu karnego. 

Co więcej, pojawiają się konkretnie uzasadnione głosy o niedopuszczalności takiego działania, w tym ciekawy głos Mikołaja Małeckiego - skoro brak prawomocnego skazania wyrokiem sądu karnego, zatem zgodnie z art. 5 par. 1 KPK w związku z art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, w kontekście czego miało by zostać zastosowane prawo łaski? Art. 139 Konstytucji RP lakonicznie mówi tylko, iż Prezydent Rzeczypospolitej stosuje prawo łaski (przy czym prawa łaski nie stosuje się do osób skazanych przez Trybunał Stanu). 

W podobnym tonie wypowiada się konstytucjonalista prof. Wiesław Skrzydło, wskazując, iż "akt łaski jest to całkowite lub częściowe darowanie sprawy skutków kary orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu" (W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Komentarz, wyd. V, Zakamycze 2002, s. 181). 

Ponadto, komentatorzy powołują się (błędnie pisząc o wyroku...) na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 09 czerwca 2006 r., WO 7/06, w uzasadnieniu którego Sąd Najwyższy wskazał wprost, iż:
Sytuacja ta ma również decydujące znaczenie dla dalszego biegu postępowania o ułaskawienie. Postępowanie to umieszczone zostało w dziale XII Kodeksu postępowania karnego zatytułowanym: ,,Postępowanie po uprawomocnieniu się orzeczenia". Tak więc, przedmiotem podejmowanych czynności musi być orzeczenie spełniające dodatkowo warunek prawomocności.
Również były minister sprawiedliwości dr hab. Zbigniew Ćwiąkalski wskazał, iż to pierwszy przypadek, gdy prezydent nie czeka na wyrok sądu drugiej instancji. To jest zgodne z prawem, ale w następnym etapie prezydent może zechcieć ułaskawiać in blanco, na przyszłość.

Wydaje się więc - pomimo braku uregulowań szczegółowego trybu postępowania ułaskawieniowego - nie może to oznaczać, iż w tym zakresie Prezydent RP pozostaje nieskrępowany niczym, w szczególności samą ustawą zasadniczą (tu szczególnie art. 42 ust. 3 - zgodnie z którym każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu). 

Tak czy inaczej, powyższe działanie prezydenta Andrzeja Dudy budzi mój niesmak. Jak mówi filozof, "cze­go nie zab­ra­nia pra­wo, zab­ra­nia wstyd" (Seneka Młodszy). Nie dziwię się, powiem szczerze, komentarzom sugerującym, że takiej bezczelności nie było nawet za czasów rządów SLD czy też mówiącym o wypowiedzeniu wojny zwykłej przyzwoitości - bo jest to sytuacja bez precedensu. Trudno także w tym kontekście rozumieć - wypowiedziane dosłownie przed chwilą - słowa expose premier Beaty Szydło "Koniec z arogancją władzy i pychą" - które to określenia siłą rzeczy kojarzą się właśnie z takim a nie innym działaniem Prezydenta RP, mając na uwadze, że mowa o znanym i zasłużonym członku jego własnej jeszcze niedawno partii (z członkostwa w której zrezygnował 2 dni po wyborze). 

Jak wskazuje zresztą prof. Tomasz Grzegorczyk - zwolennik teorii o możliwości dowolnego stosowania prawa łaski przez prezydenta:
To prezydent nadaje znaczenie tym pojęciom, jednakże jego wybór podlega ocenie opinii publicznej, a stosowanie prawa łaski nie może naruszać pewnego minimalnego progu akceptacji społecznej. Działanie w tej dziedzinie wbrew społecznym odczuciom sprzyjałoby umacnianiu prymatu polityki nad prawem, co stanowi zagrożenie dla zasad demokratycznego państwa prawnego
Czy Andrzej Duda ułaskawił bezprawnie? Nie do mnie należy ocena - natomiast skłaniam się, niestety, do tego wniosku. Tak czy inaczej, niesmak pozostaje - tym bardziej, iż mówimy o człowieku z wykształceniem prawniczym, posiadającym tytuł doktora prawa.