Pokazywanie postów oznaczonych etykietą abi. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą abi. Pokaż wszystkie posty

czwartek, 9 grudnia 2010

IX Forum Administratorów Danych Osobowych/Administratorów Bezpieczeństwa Informacji - Nowelizacja 2010 Ustawy o ochronie danych osobowych (3)

Z lekkim poślizgiem - sporo pracy, sam na froncie w pracy...

Wystąpienie jako nowy rodzaj kompetencji Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych - dr Grzegorz Sibiga (INP PAN)
Na wstępie wystąpienia autor odniósł się do wypowiedzi przedmówców. W kontekście prelekcji adw. Xawerego Konarskiego wskazał, iż w jego mniemaniu, po zmianach UoODO, ocena wniosku o udostępnienie (fakultatywne) danych osobowych wymaga zobiektywizowania. Uznał, iż przesłanka prawnie usprawiedliwionego celu (art. 23 ust. 1 pkt 2 UoODO) nie obliguje jednoznacznie ADO/ABI do udostępnienia danych wnioskodawcy. Odnosząc się do referatu dr. Jana Byrskiego - zwrócił uwagę, iż odwołanie zgody na przetwarzanie danych osobowych dotyczy celu, w jakim zgoda została pierwotnie udzielona, a nie np. sytuacji usunięcia danych - ponieważ na podstawie przepisów prawa lub wykonania umowy (udowodnienia, iż była zawarta) mogą być przetwarzane nadal do zidentyfikowania użytkownika, w celu pozostawienia w bazie danych śladu po tym, że dany użytkownik kiedyś daną zgodę wyraził, po czym ją odwołał. Zatem przetwarzanie dalsze - pomimo wycofania zgody - w takiej sytuacji wydaje się być zasadnym.

Przytaczając kompetencje GIODO (wystąpienie na mocy art. 19a ust. 1 UoODO, wystąpienie do podmiotu posiadającego inicjatywę ustawodawczą na mocy art. 19a ust. 2 UoODO), dokonał podziału ich na dwie grupy. Pierwsza - kompetencje przysługujące GIODO w dotychczasowej ustawie - czyli:
  1. wydawanie decyzji administracyjnych - nakazów przywrócenia stanu zgodnego z prawem
  2. zawiadomienie organów ścigania o popełnieniu przestępstwa przeciwko ochronie danych osobowych
  3. żądanie wszczęcia wobec pracownika postępowania dyscyplinarnego lub innego przewidzianego prawem postępowania w przypadku dopuszczenia do uchybień w ochronie danych osobowych
Ustawa w brzmieniu znowelizowanym przyznaje GIODO dalsze kompetencje, także w sferze egzekucji (grzywna w celu przymuszenia):
  1. egzekucja obowiązków określonych w nakazach
  2. wystąpienie
Istotnym jest stwierdzenie, że wszystkie powyżej wymienione - poza ostatnią - kompetencje odnoszą się de facto do działania już w sytuacji dokonania naruszenia prawa. Zmiana wydaje się słuszna - GIODO, poza interwencjami w takich sytuacjach, będzie poza kontrolą mógł działać także celowościowo. Instytucja uregulowana bowiem w nowym art. 19a UoODO to instytucja nowa i inna od dotychczasowych wystąpień GIODO, który dotychczas mógł występować jedynie w przypadkach naruszenia prawa, zaś po wejściu w życie nowelizacji - będzie mógł występować także z postulatami udoskonalania prawnych regulacji z zakresu ochrony danych osobowych. Przepis art. 19a ust. 1 UoODO nawiązuje wprost do art. 12 pkt 6 tejże ustawy - wskazującego wprost nową, opisaną wyżej rolę GIODO - inicjowania i podejmowania przedsięwzięć w zakresie doskonalenia ochrony danych osobowych.  

Co to zmienia z praktycznego punktu widzenia? W jeszcze obowiązującym stanie prawnym, wystąpienia GIODO w ramach jego obecnych kompetencji miały charakter czysto indywidualny, odnosiły się do konkretnych sytuacji. Wprowadzało to swego rodzaju stan niepewności - podmiot otrzymywał wytyczne, które jednocześnie nie miały mocy sprawczej: nie była to decyzja. 
Zmiana, rozszerzenie kompetencji GIODO, jest pójściem w stronę uprawnień, jakie posiada Rzecznik Praw Obywatelskich (analogicznie u Rzecznika Praw Dziecka czy Rzecznika Praw Ubezpieczonych), który poza możliwością podejmowania działań w danej sprawie, może także dokonywać wystąpień generalnych - niezwiązanych z konkretną sprawą, sytuacją, ale z zaobserwowanym lub zasygnalizowanym mu problemem w skali regionu lub kraju. Jako przykład wskazał prelegent wystąpienie RPO o zestawienie zgonów dzieci podczas zajęć wychowania fizycznego w szkołach - nie sugerując zaniedbań czy uchybień, ale zauważając problem, zagadnienie o charakterze ogólnym. Zwiększa to możliwość działania GIODO - z roli kontrolującego w konkretnych wypadkach nadużyć, do rozpatrywania także problemów w skali makro. Jednocześnie - wystąpienie, rodząc po stronie odbiorcy obowiązek zajęcia stanowiska, ustosunkowania się, nie rodzi po jego stronie obowiązku konkretnego działania. 

Prelegent wskazał także, iż wystąpienie w sprawie zapewnienia skutecznej ochrony danych osobowych:
  • nie stanowi środka kontroli, a formę pokontrolnego sprawdzenia praktyki kontrolowanego po kontroli
  • nie jest środkiem przywracania stanu zgodnego z prawem - do tego służy nakaz administracyjny GIODO
  • nie może podlegać egzekucji - podlegają jej tylko obowiązki wynikające z decyzji GIODO
Wskazał także na główne cechy charakteryzujące wystąpienie GIODO po nowelizacji:
  • uniwersalny środek zapewniania ochrony danych osobowych - duża rola  dobrych praktyk i wskazywania ich w wystąpieniu jako formy rozwiązania
  • wystąpienie jest zindywidualizowane, ale dotyczyć może także kwestii generalnej
  • niezależność wystąpienia od samej kontroli - może (nie musi) wystąpić przed, ale i po niej, jako forma zwrócenia uwagi, stwierdzenia wniosków po szeregu kontroli
  • odbiorcą, adresatem kontroli może być każdy podmiot - nie tylko przetwarzający bezpośrednio dane, ale także mający na takie przetwarzanie wpływ
Prelegent zasugerował, iż nowy rodzaj wystąpień może być bardzo efektywnym środkiem współpracy pomiędzy GIODO a podmiotami - w sytuacji, gdy dochodzi do wystąpienia GIODO, zaś podmiot przedstawia GIODO swoją odpowiedź na wystąpienie wraz z wnioskami. 
Kończąc swoje wystąpienie - zwrócił także uwagę na problematyczną kwestię interpretacji art. 19a znowelizowanej UoODO, zarówno ze strony podmiotów, jak i GIODO - odnośnie tego, w jakich sprawach i do czego wystąpienia mogą być stosowane. Chodziło o sytuacje, gdy w podobnym stanie faktycznym odnośnie dwóch podmiotów jeden z nich otrzymuje wystąpienie GIODO, drugi zaś - decyzję - w braku precyzyjnego określenia, do jakiego momentu GIODO może kierować jedynie wystąpienia (sugestie), a w którym momencie musi sięgać po, wiążącą przecież odbiorcę, decyzję. 

Kompetencje egzekucyjne GIODO oraz postępowanie egzekucyjne prowadzone przez organy ochrony danych osobowych - dr Piotr Przybysz (WPiA UW)

Na początku prelegent zwrócił uwagę, iż w dotychczasowym stanie prawnym, GIODO wydawał decyzję administracyjną, nakładającą na podmiot pewien obowiązek - zatem powinna istnieć możliwość egzekwowania jej wykonania w braku podporządkowania się jej treści przez podmiot. Niestety, GIODO w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mógł występować w żadnym charakterze. Wynikało to z dotychczasowego brzmienia art. 2 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej - UoPEwA), ponieważ GIODO nie został wymieniony w punkcie 10 tego przepisu. Powodowało to sytuację, w której obowiązki, nałożone decyzjami administracyjnymi GIODO nie podlegały de facto egzekucji administracyjnej. Z uwagi na to, GIODO nie wszczynał nawet postępowań egzekucyjnych, zaś Biuro GIODO stało na stanowisku, iż GIODO nie jest do tego upoważniony. Zmieniła to nowelizacja, dodając punkt 12, wprost wskazujący na GIODO. 

Dotychczasowa interpretacja art. 20 par. 2 UoPEwA wskazywała, iż jest to przepis stosowany w sytuacjach nadzwyczajnych (np. strażak, dowodzący akcją ratowniczą podczas pożaru, wydaje decyzję odnośnie usunięcia samochodu tarasującego drogę pożarową) - stąd trudno zrozumieć, czemu akurat w tym miejscu wpisany został GIODO, a nie w par. 1 tego przepisu (wskazującego na podmioty posiadające kompetencje egzekucyjne w zwykłych sytuacjach), gdzie umieszczenie go byłoby o wiele bardziej celowe. Przepis art. 20 par. 2 UoPEwA odsyła także do innych, poza tą ustawą przepisów. 

Prelegent wskazał także, jakie składniki konieczne winna zawierać decyzja GIODO w przedmiocie nakazania przywrócenia stanu zgodnego z prawem - mianowicie: co powinno się zrobić, a od czego się powstrzymać - jasno, precyzyjnie, bez niepewności odnośnie sposobu i rodzaju powinnego zachowania. 

Zwrócił także uwagę na orzeczenie WSA w Warszawie z 03.06.2004, wydane w sprawie II SA/Wa 225/04 (niepubl.) - uznając, iż GIODO posiada kompetencje do wystawienia tytułu wykonawczego i skierowania go do egzekucji. Przy tej okazji zwrócił uwagę na swego rodzaju dwojaką rolę GIODO - który w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest jednocześnie:
  1. wierzycielem - jako organ administracji
  2. organem egzekucyjnym - od momentu doręczenia z urzędu dłużnikowi odpisu tytułu wykonawczego z pouczeniem o możliwości złożenia zarzutów
Istotne jest sprecyzowanie, jakie - w takiej sytuacji - na GIODO ciążą obowiązki względem wierzyciela w toku postępowania egzekucyjnego w administracji:
  1. upomnienie
  2. wystawienie tytułu wykonawczego - obowiązkowe wskazanie adresatowi, że ciąży na nim obowiązek, który ma wykonać w terminie 7 dni; tytuł wykonawczy - żadna decyzja z pieczątką klauzuli; wyraźnie wskazana treść obowiązku literalnie tak, jak w decyzji (bez zmian czy uszczegółowień)
  3. skierowanie wystawionego tytułu egzekucyjnego do egzekucji.
Zgodnie z art. 117 UoPEwA, przy egzekucji tytułów wykonawczych GIODO można stosować tylko środki dopuszczalne przy egzekucji świadczeń niepieniężnych. Możliwe jest sformułowanie obowiązku w stosunku do dłużnika jedynie ustnie, bez doręczania czegokolwiek na piśmie - co z punktu widzenia dłużnika jest niekorzystne, a wręcz można powiedzieć, że naruszające Konstytucję RP (obowiązek może być bardzo złożony i skomplikowany - zatem na jakiej podstawie pozbawić adresata możliwości zapoznania się z nim na piśmie, na spokojnie?), jako że KPA dopuszcza wydawanie decyzji ustnych, ale jedynie w sprawach prostych.

Interesująco przedstawia się kwestia środków egzekucyjnych, jakimi dysponuje GIODO - bowiem przy egzekucji jego decyzji odpada możliwość stosowania grzywny w celu przymuszenia oraz odebrania (...) - bo i czego, i w jaki sposób? Nie pasuje jakby także grzywna w celu przymuszenia - zgodnie z art. 20 par. 2 UoPEwA - jednak jest dopuszczalna. Nakładana jest ona w drodze decyzji administracyjnej, i to nie tylko na podmiot, ale także na tego, kto jest zobowiązany do czuwania nad wykonaniem obowiązków, których decyzja dotyczy. Osobną kwestią pozostaje sprawa adekwatności stawek grzywny - wskazanych w art. 120 UoPEwA - szczególnie w wypadku karania podmiotów prowadzących działalność na szeroką skalę, wielkich spółek. Może się bowiem okazać, że kwoty będą zbyt niskie i groźba konieczności ich uregulowania nie będzie stanowiła żadnej dolegliwości dla takiego podmiotu, co przecież jest głównym celem, który ma zmobilizować do zmiany postępowania. 

Dalszym środkiem egzekucyjnym jest wykonanie zastępcze czyli możliwość zlecenia innej osobie wykonania zobowiązania podmiotu, na koszt podmiotu. Możliwe jest zobowiązanie podmiotu z góry do wpłacenia zaliczki na poczet kosztów wykonania zastępczego, a także do dostarczenia posiadanej przez podmiot dokumentacji. I wreszcie ostatni środek - przymus bezpośredni, stosowany jako ostateczność, gdy pozostałe środki egzekucyjne zawodzą. Ważne jest sformułowanie określone w przepisie, mówiące o bezpośrednio skutecznych środkach - co jest ważne z punktu widzenia efektu końcowego.

poniedziałek, 22 listopada 2010

IX Forum Administratorów Danych Osobowych/Administratorów Bezpieczeństwa Informacji - Nowelizacja 2010 Ustawy o ochronie danych osobowych (2)

Odwołanie zgody na przetwarzanie danych osobowych - dr Jan Byrski (PWSZ w Tarnowie, Kancelaria Prawna Traple Konarski Podrecki)

Swoje wystąpienie prelegent rozpoczął od próby zdefiniowania pojęcia zgody na przetwarzanie danych osobowych - wskazując, iż należy tu sięgnąć do regulacji cywilistycznej, a zatem do 60 KC, zawierającego definicję oświadczenia woli. 

Problematyka zagadnienia jest dwojaka:
  1. jaki podmiot może skutecznie wyrazić zgodę?
  2. jaki podmiot może skutecznie cofnąć zgodę?
Z całą pewnością złożenie oświadczenia woli nie jest możliwe w przypadku osób poniżej 13 roku życia, jak również co do zasady jest możliwe w przypadku osób powyżej 18 roku życia, posiadających pełną zdolność do czynności prawnych. Problematyczna może wydawać się kwestia osób znajdujących się pomiędzy - tj. mających ukończone lat 13, a nieukończone lat 18 (czy też osoby dorosłe, ale ubezwłasnowolnione częściowo). Jedno ze stanowisk każe w takiej sytuacji wymagać do skutecznego złożenia oświadczenia woli zarówno zgody zainteresowanego, jak i jego przedstawiciela ustawowego (17 KC). Drugie zwraca uwagę na przepis szczególny w stosunku do 17 KC - czyli 20 KC - tzw. umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego. 

Konsekwencja wymaga zatem podzielenia poglądu drugiego -  samodzielnego wyrażenia zgody bez zgody przedstawiciela ustawowego - bowiem skoro osoby o ograniczonej zdolności do czynności prawnej mogą bez zgody przedstawiciela ustawowego dokonać np. zakupów w sklepie internetowym, to na jakiej podstawie miano by zabronić im samodzielnego wyrażenia zgody na np. zamówienie newslettera z jakiegoś serwisu www? Autor zastrzega jednak - takie rozumowanie ma zastosowanie w wypadku danych zwykłych, nie zaś danych sensytywnych (27 UoODO).

Interesującym problemem wydaje się być kwestia formy oświadczenia o odwołaniu zgody na przetwarzanie danych osobowych. W przypadku danych zwykłych - może być to forma dorozumiana, byle jasno z niej wynikało, iż zostaje złożone oświadczenie woli. W przypadku danych sensytywnych, wrażliwych - konieczna jest jednak forma pisemna. Pojawia się pytanie - czy są przepisy, na podstawie których udzielona zgoda na przetwarzanie danych osobowych nie może być odwołana? Prelegent stanął na stanowisku, że tak - jako że art. 22 ust. 5 ustawy o działalności ubezpieczeniowej nie mówi wprost o możliwości odwołania zgody - zatem należy przyjąć, iż wolą ustawodawcy było, aby odwołanie takie nie było możliwe (mimo, że jest możliwe na podstawie art. 4 ust. 1 pkt ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, art. 174 pkt 3 ustawy prawo telekomunikacyjne, art. 105a ust. 2 zd. 2 ustawy prawo bankowe - gdzie mowa o możliwości odwołania zgody stwierdzona jest explicite). Wskazać jednakże należy na art. 7 pkt 5 UoODO w znowelizowanym brzmieniu, gdzie mowa jest, iż: zgoda może być odwołana w każdym czasie - czyżby miał ów przepis precyzować i wyjaśniać wątpliwości takie jak art. 22 ust. 5 ustawy o działalności ubezpieczeniowej?

Prelegent się także do problemu dotyczącego możliwości dalszego przetwarzania danych osobowych przez ADO po odwołaniu zgody na to przetwarzanie - stając na stanowisku, iż przetwarzanie podstawowych danych osobowych jest jak najbardziej możliwe, jednakże z wyraźnym brakiem zgody co do dalszych, szczegółowych danych. Przykładowo - ADO, wobec braku zgody użytkownika na otrzymywanie wiadomości marketingowych, nie może powołać się na uzyskanie tej zgody na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 5 UoODO, wskazując na inny prawnie usprawiedliwiony cel. 

W wystąpieniu, odnosząc się do art. 35 ust. 3 UoODO, autor stanął na stanowisku, iż odwołanie zgody na przetwarzanie danych osobowych przez użytkownika nie rodzi po stronie ADO obowiązku wynikającego z tego przepisu odnośnie poinformowania o powyższym innych ADO, którym udostępniono zbiór danych - przyjmując, iż odwołanie zgody na przetwarzanie danych nie jest ani uaktualnieniem, ani sprostowaniem danych. 

Udostępnienie danych osobowych po uchyleniu art. 29-30 Ustawy o ochronie danych osobowych - adw. Xawery Konarski (Kancelaria Prawna Traple Konarski Podrecki)

Na początku wystąpienia wskazano na rozróżnienie danych osobowych, wskazane w UoODO - na dane zwykłe (art. 23) oraz dane sensytywne, wrażliwe (art. 27). Znaczenie uchylonych art. 29 i 30 tejże ustawy jest bardzo duże, ponieważ stanowiły one dotąd podstawę do udostępniania tychże danych w celu innym niż włącznie do zbioru danych - po wskazaniu interesu prawnego oraz faktycznego przez żądającego udostępnienia. 

Przykład bardzo prosty, na zastosowanie powyższej regulacji - ustalanie podmiotu, który wnioskujący o udostępnienie danych chciałby pociągnąć do odpowiedzialności cywilnej, wytaczając powództwo. Podstawa? Np. zniesławienie, obraza, wykorzystanie wizerunku, naruszenie dóbr osobistych - wpis na forum, Facebook, n-k, blogi... Postępowanie cywilne precyzuje, iż to strona powodowa winna wskazać - oznaczyć - pozwanego, a także wskazać jego adres. W przypadku czynów dokonywanych w formie elektronicznej, bardzo często ustalenie sprawcy - potencjalnego pozwanego - nie jest możliwe inaczej, jak przy współpracy ADO, który na odpowiednio uzasadniony wniosek udostępniał dane osobowe. 

W dotychczasowym stanie prawnym sytuacja była dość jasna. Osobno i na innych podstawach prawnych (odpowiednie przepisy ustaw określających kompetencje danych służb czy urzędów) funkcjonowały podmioty, o których mówił 29 ust. 1 UoODO - organy ścigania, sądy itp. Osobno - podmioty, które nie mogły wskazać jednoznacznej podstawy prawnej nakazującej udostępnienie danych osobowych, o których mowa w art. 29 ust. 2 UoODO. To właśnie ta druga grupa podmiotów była najbardziej kontrowersyjna. Konieczne było złożenie umotywowanego pisemnego wniosku, a także wiarygodne uzasadnienie potrzeby wejścia w posiadanie danych - przy jednoczesnym braku naruszenia praw i wolności osób, których dane dotyczą (30 pkt 4 UoODO).

W kontekście zmian i stanu prawnego, z jakim niebawem będziemy mieli do czynienia, należy na początku wskazać, iż nowa podstawa do występowania z wnioskiem przez podmioty, dotychczas działające na podstawie art. 29 ust. 2 UoODO... istniała dotychczas w ustawie w jej pierwotnym brzmieniu. Usunięte przez nowelizację bowiem art. 29 i 30 to nic innego jak lex specialis w stosunku do art. 23 - przepisy precyzujące kwestię zawartą w tym wcześniejszym artykule, wskazujące wprost, kiedy ADO jest zobowiązany do udostępnienia danych na wniosek. 

Obecnie - podstawa z art. 23 ust. 1 pkt 2  (ew. także pkt 4) pozostaje jedyną podstawą dla fakultatywnego udostępnienia danych osobowych. Z punktu widzenia udostępnień obligatoryjnych nie zmienia się formalnie nic - także bez wyrażenia zawartego w dotychczasowym art. 29 UoODO konkretne urzędy i organy mają prawo do skutecznego występowania o udostępnienie danych osobowych na podstawie ustaw regulujących ich działalność i kompetencje (przepis ten, de facto, jedynie ogólnie powtarzał w ramach UoODO że takie udostępnienie danych jest możliwe). 

Owszem, z punktu widzenia ADO/ABI jest zmiana - odpada bowiem pozytywna przesłanka materialna. Dotychczasowy 29 ust. 2 UoODO wskazywał konkretnie warunki formalne, jakie musiał spełniać wniosek:
  1. pisemny
  2. umotywowany
  3. wiarygodnie uzasadniony
Obecnie - w żaden sposób, usuwając w/w przepis, nie zmieniono art. 23, a zatem obecna UoODO nie reguluje kwestii formy wniosku. Teoretycznie zatem - wystarczy sformułowanie w stylu Proszę udostępnić mi dane osobowe X. Jest wniosek? Jest. Jeśli można po nim zidentyfikować użytkownika - to teoretycznie wszystko jest prawidłowo. Kolejna kwestia - co w przypadku zgłoszenia żądania... telefonicznie? Ustawa tego nie zabrania. Czy zatem wszyscy ADO/ABI winni nagrywać wszelkie rozmowy telefoniczne? Bo przecież jak inaczej udowodnić cokolwiek, w przypadku odmowy takiemu żądaniu telefonicznemu, w ewentualnym późniejszym postępowania przed GIODO?

Zliberalizowanie przesłanek udostępniania danych osobowych to utrudnienie dla ADO/ABI. Dotychczas przesłanki udostępnienia danych - kwestie formalnych wymogów, jakie spełniać musiał wniosek - były jednoznaczne. Oceny wniosku dokonuje przecież ADO/ABI samodzielnie - jak zatem obecnie to zrobić? Właściwie jedyną przesłanką pozostaje... takie sformułowanie wniosku, aby możliwe było w systemie danych użytkowników zlokalizowanie na podstawie wniosku użytkownika, którego danych udostępnienia żąda wnioskodawca. ADO/ABI pozbawieni zostali możliwości oceny zasadności wniosku.

Co więcej - po zmianach, z uwagi na usunięcie 30 UoODO, niemożliwe będzie również odmówienie udostępnienia informacji na podstawie możliwości naruszenia interesów osób trzecich (poza występującym z wnioskiem i tym, kogo wniosek dotyczy). Dotychczas ADO/ADI, rozpatrując wnioski, musiał mieć na uwadze także osoby trzecie i ich dobra - gdy nowelizacja wejdzie w życie, będzie brał pod uwagę jedynie zainteresowanego, składającego wniosek. 

Choć nie jest to związane ze zmianami - ciekawym problemem pozostaje kwestia formy, w jakiej ADO/ABI udostępnia lub odmawia udostępnienia danych osobowych. Z pewnością nie mogła by to być żadna decyzja - w KPA ani jakiejkolwiek ustawie brak podstawy ku temu. Tym bardziej - nie może być to wyrok ani postanowienie. Odnośnie terminu - udostępnienie winno nastąpić niezwłocznie (455 KC) - jak to pojęcie rozumieć? Prelegent wskazał na orzecznictwo SN - precyzujące pojęcie na poziomie 7-14 dni. 

Osobnym zagadnieniem jest kwestia formy udostępnienia danych osobowych. Prelegent stwierdził, iż nie można wskazać na obowiązek formy umowy pisemnej - jak ma to miejsce przy powierzeniu przetwarzania danych (31 UoODO). 

Zwrócił on także uwagę na fakt, iż pod rządami ustawy w dotychczasowym brzmieniu - gdy wnioski musiały być umotywowane, uzasadnione, uwiarygodnione - najwięcej spraw na podstawie UoODO kierowano z uwagi na 51 UoODO (udostępnienie danych osobom nieuprawnionym), co świadczyło o tym, iż nawet przy dość precyzyjnym wskazaniu warunków formalnych, jakie musiał spełniać wniosek o udostępnienie danych, dochodziło na tle rozpoznawania tego wniosku do sporów pomiędzy ADO/ABI a wnioskodawcami. Nietrudno więc dojść do wniosku, że w sytuacji zniesienia spełnienia warunków formalnych przez wniosek - liczba takich postępowań będzie rosła, skoro zabraknie kryteriów oceny zasadności wniosku. Skutkować to będzie zwiększeniem stanu niepewności prawnej co do zagrożenia popełnienia przestępstwa z tegoż 51 UoODO przez ADO/ABI.

Kończąc swoje wystąpienie, prelegent postawił pytanie, czy UoODO upoważnia GIODO do wydania decyzji nakazującej udostępnienie danych osobowych w przypadku odmowy tego udostępnienia ze strony ADO/ABI po złożeniu wniosku na podstawie 23 ust. 1 pkt 2 lub UoODO, zatem w sytuacji wystąpienia z wnioskiem o udostępnienie tzw. fakultatywne? (Moim zdaniem - nie upoważnia, ponieważ na skutek usunięcia 29 UoODO zniknął z UoODO przepis jednoznacznie nakazujący ADO/ABI udostępnienie, na skutek czego nadal istnieje podstawa prawna - 23 UoODO - do żądania udostępnienia fakutlatywnego, jednakże nie ma przepisu, który na ADO/ABI nakładał by obowiązek tego udostępnienia).

piątek, 19 listopada 2010

IX Forum Administratorów Danych Osobowych/Administratorów Bezpieczeństwa Informacji - Nowelizacja 2010 Ustawy o ochronie danych osobowych (1)

PAN.

Nie chcąc łamać praw autorskich, udostępniając prezentacje, jakimi prelegenci posługiwali się na forum, zamieszczam zwięzłe streszczenia poszczególnych wystąpień (w częściach, bo sporo tego), bazując na swoich notatkach. 

Celowo pomijam dwa ostatnie referaty, tj. Prawnokarna ochrona inspektora ochrony danych osobowych - przestępstwo udaremnienia lub utrudnienia kontroli przestrzegania przepisów o ochronie danych osobowych dr. Anny Błachnio-Parzych (INP PAN) oraz Kontrola przestrzegania przepisów o ochronie danych osobowych po wprowadzeniu w ustawie o ochronie danych osobowych elementów treści protokołu r. pr. Bogusławy Pilc (dyrektora Departamentu Inspekcji Biura GIODO) - uznając je, subiektywnie oczywiście, za najmniej wnoszące i dotykające kwestii marginalnych. 

Dzisiaj - pierwsza część - rozpoczynające forum wystąpienie obecnego GIODO. 

skróty:
ADO - administrator danych osobowych
ABI - administrator bezpieczeństwa informacji
GIODO - Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
UoODO - Ustawa o ochronie danych osobowych

Konsekwencje nowelizacji ustawy o ochronie danych osobowych oraz kierunki dalszych prac nad zmianami w publicznoprawnej ochronie danych osobowych - dr Wojciech Wiewiórowski (obecny GIODO, WPiA UG)

Wprowadził w obecnych w tematykę forum, wskazując, iż niedawno uchwalone zmiany, które dopiero wejdą w życie, stanowią odzwierciedlenie potrzeb i wyzwań, jakie stały przez prawnymi regulacjami ochrony danych osobowych w latach 2007-2008, kiedy projekt zmian powstał. Czemu prace trwały tak długo? Ponieważ projekt nowelizacji został uznany za z gruntu zły, i de facto końcowa wersja ustawy zmieniającej okazała się kompletnie inna niż jej pierwotna wersja. 

Mówił, iż nowe przepisy pozwalają mu jako GIODO powoływać na terenie kraju delegatury tego urzędu, jednakże nie zamierza w najbliższej przyszłości tego czynić - z uwagi na koszty z tym związane, kwestie budżetu. Samą możliwość tworzenia delegatur określił jako dobrą, jednakże bez możliwości realizacji na dzień dzisiejszy. Jako rozwiązanie pośrednie postuluje wprowadzenie, we współpracy Biura GIODO z RPO, dyżurów specjalistów z zakresu ochrony danych osobowych. 

Zwrócił uwagę także na problematykę sankcji, jakimi GIODO miałby się posługiwać - odnosząc się do funkcjonujących w wielu krajach sankcji karnych jako reakcji na łamanie prawa w zakresie ochrony danych osobowych; stanął na stanowisku, iż w Polsce kary takie nie mają racji bytu i uzasadnienia prawnego, jako że GIODO nie znajduje swojego miejsca w jakiejkolwiek z trzech władz, zatem brak mu podstaw konstytucyjnych do nakładania kar. Zaś ewentualne rozważenie ich celowości - co sprawdza się za granicą - musiało by wiązać się z dyskusją nad kwestią tego, kto sprawuje w państwie kontrolę nad GIODO (należy się zgodzić - sytuacja jest dziwna, gdy GIODO jest w randzie ministra... a podlega Sejmowi).

Osobne miejsce poświęcił regulacji statusów ADO/ABI w systemie prawa polskiego - jako że status ten obecnie za uregulowany trudno uznać. Jednoznacznie zajął jednak stanowisko przeciwko sprowadzenia ADO/ABI do roli zawodu korporacyjnego, regulowanego - przywołując analogię do korporacji prawniczych (adwokaci, radcowie prawni, notariusze) - wskazując, iż prace nad regulacją statusu ABI/ADO na poziomie UoODO muszą być właściwie ukierunkowane, jako że błędy w tym zakresie właśnie do korporacyjności administratorów mogą doprowadzić. 

Mówił również o zagadnieniu sankcji za naruszenie przepisów dot. ochrony danych osobowych czy samego GIODO - czy powinny one ograniczać się do grzywien, czy też zakładać nawet możliwość pozbawienia wolności naruszającego prawo. Opowiada się za stosowaniem w najgorszym wypadku grzywien - wskazując na celowość ingerencji GIODO na zasadzie ostateczności, w sytuacji ewidentnego naruszania prawa przez ADO/ABI, nie zaś w każdej sytuacji, gdy użytkownik nie potrafi czegoś załatwić. Zasugerował tutaj położenie akcentu na tzw. dobre praktyki, sprawdzające się na świecie, gdzie pracownicy tamtejszych odpowiedników GIODO w większości, w wypadku skarg użytkowników, przede wszystkim pomagają im samodzielnie rozwiązać problem (usunąć dane z poziomu danego serwisu, zwrócić się o to do administratora w poprawnej formie) - skupiając się na pokazaniu możliwości działania, sięgając po środki przymusu dopiero w ostateczności. 

W swoim wystąpieniu poruszył także kwestię wyrażenia zgody użytkownika na przetwarzanie danych osobowych - wskazując na częste sytuacje traktowania przez podmiot ADO/ABI jako zgodę działań użytkownika, które takową zgodą nie są i nie były, podczas gdy zgoda jednoznacznie musi być niewymuszona i dobrowolna (przykład - głośna swego czasu historia, gdy przedszkola w toku rekrutacji dzieci do swoich placówek wymagały od rodziców m.in. składania dokumentów PIT - co nijak nie było usprawiedliwione). 

Zwrócił uwagę również na problematykę danych sensytywnych (wrażliwych) - co do których nadal jest dość burzliwa dyskusja w doktrynie, a obecne poglądy są kontrowersyjne, choćby w kwestii tego, co należy za takiego rodzaju dane uznać (np. czy są nimi dane genetyczne?). 

Odnosząc się do poprzednika na stanowisku GIODO, stwierdził zaniedbanie przez niego zagadnienia nowych technologii informacyjnych, na które reagowano reakcyjnie, podczas gdy skuteczniejsza i bardziej wskazana była by profilaktyka poprzez próby przewidywania problemów i zagrożeń, jako że także GIODO nie jest w stanie zmierzyć się z nowym problemem w ciągu kilku dni, i konieczna jest dokłada analiza każdego zagadnienia. Najlepszym przykładem - problem serwisów społecznościowych, z których z nazwy wymienił n-k.pl, chwaląc za dokonane zmiany w zakresie polityki bezpieczeństwa i zgód użytkowników, zwracając uwagę na problem braku możliwości narzucenia takiego obowiązku na serwisy (np. Facebook) spoza Polski.

Odniósł się również do problemu regulacji biometrii - uzasadnionej z przyczyn zrozumiałych w sytuacji zabezpieczania tajemnic prawem chronionych, przemysłowych, know how, czy dostępu do materiałów niebezpiecznych, jednakże niedopuszczalnej do stosowania w celu np. kontroli czasu pracy pracowników przez pracodawcę. 

Kończąc swoje wystąpienie , GIODO zwrócił uwagę, iż ze względu na ograniczenia czasowe, praktycznie nie jest realne wprowadzenie jakichkolwiek następnych zmian w UoODO w obecnej kadencji sejmu - nie ma szansy na przygotowanie i uchwalenie w tej kadencji. Rok 2011 to czas wyborów samorządowych, polskiej prezydencji w UE, formowania rządu - więc realnie prace legislacyjne nie będą miały w nim miejsce, zatem wskazał na celowość spożytkowania go jako okresu społecznych konsultacji celem ustalenia projektu zmian UoODO, mającego społeczne poparcie. Wskazał także, iż właściwym było by, aby - w braku inicjatywy ustawodawczej, która GIODO nie przysługuje - projekt nie został zgłoszony jako partyjny (co spowodowało by spory często bez jakiegokolwiek merytorycznego uzasadnienia). Zaakcentował także, iż prace nie mogą ograniczyć się jedynie do zmian samej UoODO - ale szeregu innych aktów prawnych, które zawierają regulacje z zakresu ochrony danych osobowych. 

Powołując się na przykład świeżo uchwalonej nowelizacji - tworzonej 3 lata - wskazał, iż konieczne jest w dyskusjach i pracach nad dalszymi zmianami wzięcie pod uwagę postulatów i problemów nie tylko dzisiaj zaistniałych dotyczących ochrony danych osobowych, ale koniecznie także tych, które już dzisiaj rysują się na horyzoncie.