Pokazywanie postów oznaczonych etykietą prześladowanie. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą prześladowanie. Pokaż wszystkie posty

czwartek, 21 października 2010

Czy doczekamy się karania stalkingu?

Niektóre źródła (powołując się na raport Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości) podają, że aż 3 000 000 Polaków (co 10 dorosły, zaś co 13 twierdzi, że wie, o jakie zjawisko chodzi) padło ofiarą czynu, którego nazwy nie znają, a na pewno nie wiedzą, co ona oznacza. Co więcej - czyn ten, choć penalizowany być powinien - nie jest. O czym mowa? O stalkingu (nazwa pochodzi od podchodów, podkradania się). 
Stalking jest definiowany jako "złośliwe i powtarzające się nagabywanie, naprzykrzanie się, czy prześladowanie, zagrażające czyjemuś bezpieczeństwu". Stalking jest często powiązany z czynami karalnymi tj. obrazą i zniewagą, zniszczeniem mienia, przemocą domową. Przykładowe zachowania definiowane jako stalking to śledzenie ofiary, osaczanie jej (np. poprzez ciągłe wizyty, telefony, smsy, pocztę elektroniczną, podarunki) i ciągłe, powtarzające się nagabywanie. Działania te są szczególnie niebezpieczne, gdy mogą przybrać formę przemocy fizycznej zagrażającej życiu ofiary. (Wikipedia)
Innymi słowy - stalking to prześladowanie na tle emocjonalnym. To definicja obecna, samo zjawisko pojawiło się mniej więcej w latach 80. ubiegłego wieku, i oznaczała natręctwo, na jakie ówczesne gwiazdy muzyczne czy filmowe narażone były ze strony fanów. Dzisiaj nie ogranicza się ono jedynie do osób publicznych - polityków, celebrytów - ale ofiarą stalkingu pada coraz więcej zwykłych, niczym nie wyróżniających się spośród innych ludzi. 

Formy takiego prześladowania? Może być ich wiele - ja zaproponowałbym podział na stalking:
A) bezpośredni:
  • nagabywanie, nachodzenie, nękanie, prześladowanie, śledzenie przez konkretną osobę - w miejscu zamieszkania, pracy, w miejscach publicznych
  • fizyczne napaści 
  • próby gwałtów
 B) pośredni:
  • nadsyłanie podarunków 
  • nękanie częstymi telefonami
  • tzw. głuche telefony (stalker dzwoni i nie odzywa się, gdy osoba odbiera telefon)
  • nękanie smsami, pocztą elektroniczną (e-mail) lub tradycyjnymi listami - propozycje spotkań, komplementy, ale także groźby, wyzwiska, obsceniczne treści
  • rozpowiadanie nieprawdziwych rzeczy - oczernianie, psucie reputacji i opinii 
Przestępstwo wydaje się oczywiste - nic dziwnego, w USA jest karalne nawet do 5 lat pozbawienia wolności lub grzywną do 250 000 USD. Skąd więc problem w Polsce? Po pierwsze - brakuje wprost pemalizacji stalkingu. Po drugie - co widać już na powyższej typologii - zjawisko stalkingu, w różnych konkretnych wypadkach, formach czy przejawach, może spełniać przesłanki odpowiedzialności karnej na podstawie już istniejących regulacji prawnych (np. jeśli stalker podejmie próbę zgwałcenia - może odpowiadać za gwałt na podstawie art. 197 KK; jeśli napadnie - może odpowiadać za naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia lub ciężki uszczerbek na zdrowiu z art. 156, 157 KK; analogicznie - pomówienie - art. 212 KK itp.). Innymi słowy - stalker może odpowiadać karnie za poszczególne czyny, których dokonał w ramach swoich działań, pojedyncze - brakuje jednak przepisu karającego całość działań i zachowań, jakie nazwać można stalkingiem. 

W pewnym sensie, jednakże nie do końca, w obecnym stanie prawnym, stalking penalizuje art. 107 KW, regulujący tzw. złośliwe niepokojenie:
Art. 107 KW Kto w celu dokuczenia innej osobie złośliwie wprowadza ją w błąd lub w inny sposób złośliwie niepokoi,podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 1.500 złotych albo karze nagany.
Minister Sprawiedliwości Krzysztof Kwiatkowski: Konieczne jest precyzyjne określenie, jakie konkretnie zachowania podejmowane w jakich okolicznościach są niedozwolone. Wyjaśnia on - iż nie zawsze można sprawcy, stalkerowi, zarzucić dokuczanie pokrzywdzonemu, jako że sprawca we własnym mniemaniu swoimi czynami mógł chcieć jedynie (...) adorować pokrzywdzonego. 

A zatem - brak jednoznacznego zdefiniowania na gruncie polskiego prawa karnego - czym stalking jest. Na pewno można wskazać jedną obiektywną przesłankę, jaką zdecydowanie powinien wypełniać sprawca, aby odpowiadać za stalking - mianowicie powtarzalność zachowań, działań uderzających w pokrzywdzonego (w odróżnieniu od wspomnianego 107 KW, gdzie złośliwe niepokojenie może zajść jednokrotnie i już takie 1 zdarzenie jest podstawą złożenia wniosku o ukaranie; aby tego rozwiązania nie dublować - przepis zakazujący stalkingu musi wprost wskazywać, iż dotyczy zachowań powtarzających się). 

Trochę statystyk: 
  • ofiarami stalkingu częściej są kobiety
  • w przeszło 1/2 przypadków - sprawcami jest partner (były, obecny)
  • najbardziej zagrożeni - samotne młode osoby, studenci, osoby zatrudnione na stanowiskach związanych z kontaktem z ludźmi (sprzedaż, obsługa klientów)
  • najczęstsze przyczyny - zazdrość, zawód miłosny, nienawiść, spory rodzinne czy sąsiedzkie
Co proponuje rząd? Przestępstwo wprowadzone do Kodeksu karnego, z przyczyn oczywistych, ścigane będzie na wniosek pokrzywdzonego. W najgorszym przypadku - tzn. w sytuacji, gdy nękany popełnia z powodu nękania samobójstwo - karę do 10 lat pozbawienia wolności dla stalkera. Równolegle sąd będzie mógł stosować środki karne, w tym zakaz przebywania w określonych miejscach bądź środowiskach oraz zakaz zbliżania się do konkretnych osób. 

Stalking musi zostać uregulowany kodeksowo - jako, że zjawisko samo w sobie jest dla pokrzywdzonych wyjątkowo uciążliwe, może prowadzić do konieczności zmian numerów telefonów, adresów poczty elektronicznej, a niekiedy - również adresu, miejsca zamieszkania.

Pozostaje pytanie - jak karać sprawców stalkingu? Należy pamiętać - tego rodzaju przestępstwa mogą i być może bardzo często są popełniane przez osoby cierpiące na różnego rodzaju schorzenia psychiczne, zatem w wielu przypadkach mogą występować przesłanki uzasadniające wyłączenie lub nadzwyczajne złagodzenie odpowiedzialności karnej. 

Z drugiej strony do problemu podchodzi, słusznie, wicedyrektor departamentu legislacyjno-prawnego w MS prok. Grażyna Stanek, zwracając uwagę na inną kwestię: Problemem będzie natomiast zakreślenie granic i znamion takiego przestępstwa, aby nie ścigać osób w rzeczywistości pomówionych przez pseudopokrzywdzonych. Czyli - jak sformułować hipotezę normy prawnej tak, aby uniknąć korzystania z nowego przepisu, karzącego stalkerów, przez osoby chcące celowo i bezpodstawnie oskarżać na  jego podstawie osoby niewinne?

Nie da się ukryć - problem zdecydowanie istnieje i wprowadzenie przepisu, przewidującego karanie stalkingu jako prześladowania na tle emocjonalnym, jest konieczne, jako że w tym zakresie obecne prawo karne po prostu nie nadąża za rzeczywistością. Z pewnością, gdy nowa regulacja trafi do obrotu prawnego, jej stosowanie będzie także wyzwaniem dla organów ścigania i sądów - co ciekawie obrazuje prof. Piotr Kruszyński: Osoby, które będą stosować ten przepis w praktyce, powinny zachować zdrowy rozsądek. Bardzo łatwo narazić się bowiem w tym przypadku na śmieszność lub popaść w paranoje. Trzeba umieć rozróżnić sytuację, gdy chłopak chce się tylko umówić z dziewczyną, a ona mu odmawia, od sytuacji, gdy rzeczywiście zaczyna on ją nękać SMS-ami lub wystaje pod jej prac.  

Może pokuszę się o swoją własną definicję stalkingu - na potrzeby sformułowania hipotezy nowego przepisu KK? A zatem - stalking jako celowe, uporczywe i powtarzające się zachowanie i działanie sprawcy, wyraźnie wbrew woli pokrzywdzonego, przyjmujące formę dążenia do jak najczęstszych kontaktów z pokrzywdzonym:
  1. bezpośrednio,
  2. pośrednio za pomocą  innych form porozumiewania się (telefon, wiadomości tekstowe oraz multimedialne przesyłane za pomocą telefonów komórkowych, poczta elektroniczna, komunikatory elektroniczne, portale społecznościowe),
powodujące u pokrzywdzonego uzasadnione obiektywnie odczucie bycia prześladowanym na tle emocjonalnym. 

Czy doczekamy się karania stalkingu? Jest szansa. 19.10.2010 został przyjęty rządowy projekt nowelizacji KK w tym zakresie, mający wprowadzić odpowiedni zapis prawa karnego materialnego.