Pokazywanie postów oznaczonych etykietą prawo cywilne. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą prawo cywilne. Pokaż wszystkie posty

wtorek, 19 stycznia 2016

Zmiany wysokości i sposobu obliczania odsetek ustawowych i odsetek za opóźnienie

Dzisiaj o zagadnieniu bardzo istotnym z punktu widzenia większości stosunków prawnych, szczególnie w kontekście szeroko pojętego prawa cywilnego - mianowicie o odsetkach, których uregulowanie w Kodeksie cywilnym uległo zmianie z początkiem bieżącego roku.

Dotychczasowy bowiem zapis art. 359 par. 2(1) KC mówił, że maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekroczyć czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne) - w praktyce 2,5% x 4 = 10%. Z kolei par. 3 odsyłał do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2014 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1858) które wskazywało poziom odsetek ustawowych na 8%. Art. 481 par. 2 KC wskazywał zaś, iż odsetki za opóźnienie nie mogły przekroczyć odsetek ustawowych (8%) lub odsetek maksymalnych (jak wyżej - 10%). 

Regulujący materię odsetek art. 359 KC otrzymał bowiem z dniem 01 stycznia 2016 r. brzmienie:
Art.  359. [Odsetki]
§  1. Odsetki od sumy pieniężnej należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu.
§  2. Jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punktów procentowych.
§  2(1).  Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych (odsetki maksymalne).
§  2(2). Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne.
§  2(3). Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych, także w razie dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy.
§  3.  (uchylony).
§ 4. Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", wysokość odsetek ustawowych.
co oznacza zmianę par. 2 i 2(1) oraz uchylenie par. 3 przepisu - a wynika z ustawy z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zapłaty w transakcjach handlowych, ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1830), dalej: ustawa nowelizująca (podobnie jak poniższe zmiany art. 481 KC).

W praktyce oznacza to dość znaczne obniżenie wysokości możliwych do żądania odsetek (wpisujące się w tendencję ich obniżenia już ostatnio, bodajże pod koniec 2014 roku - z 13% do 8%). 

Przy obecnej stopie referencyjnej 1,50% NBP odsetki ustawowe wyniosą więc 5% (1,5 + 3,5) w stosunku rocznym. Potwierdza to obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 stycznia 2016 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych (M.P. z 2016 r. poz. 46) wskazujące właśnie na 5% w kontekście odsetek ustawowych - także novum, bo dotychczas w myśl art. 359 par. 4 KC ustalała to Rada Ministrów w drodze rozporządzenia; teraz podstawa prawna w ustawie i delegacja do jego wydania przez Ministra Sprawiedliwości to znowelizowany art. 359 par. 4 KC. 

Z kolei odsetki maksymalne wyniosą 10% (2 x 5), co ma odzwierciedlenie w obwieszczeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 stycznia 2016 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (M.P. z 2016 r. poz. 47) i stanowi de facto pułap maksymalnego w ogóle oprocentowania zobowiązań jako takich. 

Zmianie uległ również art. 481 KC, obecnie w brzmieniu:
Art.  481. [Odsetki za opóźnienie]
§  1. Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
§  2. Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych. Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy.
§  2(1). Maksymalna wysokość odsetek za opóźnienie nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie (odsetki maksymalne za opóźnienie).
§  2(2). Jeżeli wysokość odsetek za opóźnienie przekracza wysokość odsetek maksymalnych za opóźnienie, należą się odsetki maksymalne za opóźnienie.
§  2(3). Postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych za opóźnienie, także w przypadku dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje się przepisy ustawy.
§  2(4). Minister Sprawiedliwości ogłasza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie.
§  3. W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może nadto żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych.
Co do zasady więc odsetki za opóźnienie należy przyjąć na poziomie 7% (1,5 + 5,5), zaś odsetki maksymalne za opóźnienie na poziomie 14% (2 x 7). 

Zmiana jest o tyle ciekawa, że dotychczas ustalenie odsetek za opóźnienie w myśl art. 481 KC następowało poprzez "sztywne" odniesienie do pojęcia, a przede wszystkim wartości odsetek ustawowych z art. 359 KC - od dnia 01 stycznia 2016 r. przepis ten zawiera odrębny własny sposób obliczania każdorazowo ich wysokości. 

Co istotne - zmiany wprowadzone na mocy ustawy nowelizującej nie mają zastosowania do obliczeń dokonywanych w zakresie należności do dnia 31 grudnia 2015 r. - bowiem, jak wynika z art. 56 tejże ustawy, do odsetek należnych za okres kończący się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

środa, 20 lutego 2013

Domowe odpisy z ksiąg wieczystych z mocą urzędową?

Wydaje się, że bardzo dobrym pomysłem było wprowadzenie własnoręcznej możliwości uzyskania informacji (wyroku) odpowiadającemu aktualnemu odpisowi KRS - co dzisiaj może zrobić każdy, zamiast biegać do okolicznego wydziału gospodarczego sądu rejonowego, i bez jakichkolwiek opłat. Niewątpliwie user firendly, dla wymagających możliwa także weryfikacja wydruku. 

Wczoraj bowiem w Sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka miało miejsce pierwsze czytanie rządowego projektu noweli ustawy o księgach wieczystych i hipotece - mającej wprowadzić analogiczną możliwość, jak w przypadku KRS, co do ksiąg wieczystych.  Owszem, dzisiaj już można w ramach Elektronicznej Księgi Wieczystej - znając numer KW - wyświetlić sobie właściwie całą jej zawartość, wydrukować również, jednakże dokument taki nie ma mocy urzędowej sądowego odpisu z KW. 

Dzisiaj wycieczka do sądu jest konieczna - kolejka do kasy (ew. dowód dokonania przelewu), kolejka do złożenia wniosku, czekanie na wydanie (przesłanie) odpisu na wskazany adres. Trochę trwa, Nie mówiąc o tym - czego przekonałem się swego czasu w Sądzie Rejonowym w Gdyni - migracja KW z papierowych do elektronicznych nie polegała na dokonaniu tego po kolei, wszystkich - tylko kiedy człowiek przychodził po odpis po x latach, dowiadywał się że właśnie wtedy i w związku z jego wnioskiem KW zostanie poddana migracji, więc odpis - owszem, ale za jakieś 2 miesiące, po powrocie z migracji. Ale to tak na marginesie. 

Zapowiada się pięknie - wniosek mailem, ale z jednoczesną opłatą. Wszystko możliwe z poziomu komputera, który przy pomocy drukarki wypluje również ostateczny wydruk, mający mieć moc dokumentu urzędowego. Zatem nie tak własnoręcznie - użytkownik nie wygeneruje odpisu sam z poziomu ogólnodostępnego systemu - ale i tak dostanie gotowy produkt (odpis o mocy urzędowej) w wersji elektronicznej, bez kolędowania do sądu. 

Co ciekawe, wspomniana nowela ma poszerzyć także funkcjonalność działającej już Elektronicznej Księgi Wieczystej o możliwość wyszukiwania nie tylko po numerze KW, ale i innych danych, takich jak adres czy dane osobowe - co może ułatwić pracę organom ścigania, komornikom sądowym, skarbowym ZUSowi, urzędom skarbowym. 

Zmiany mają umożliwić także wydanie odpisu, który obejmować będzie tylko 1 dział z KW - co może ułatwić i ograniczyć papierologię w sytuacji konieczności udokumentowania czegoś, co wynikać będzie tylko z danego działu, bez potrzeby składania zawartości pozostałych, niekiedy obszernych i zawierających bardzo wiele wpisów.

Czekamy na ostateczną wersję.

środa, 21 grudnia 2011

Mieszkania z dopłatami z RnS nie wynajmiesz

Jedna z tegorocznych zmian Ustawy z 08.09.2006 r. o finansowym wsparciu rodzin i innych osób w nabywaniu własnego mieszkania, powszechnie kojarzonej słusznie z programem "Rodzina na swoim", okazuje się być potencjalnie sporym problemem w sytuacji, gdyby kredytobiorca korzystający z dopłat ze Skarbu Państwa chciał w okresie tych dopłat zmienić miejsce zamieszkania, np. w związku z pracą.

Dlaczego problem? Bo mieszkania nabytego na kredyt z dopłatami, po nowelizacji, nie można wynajmować. Nowy art. 9 w/w ustawy brzmi bowiem:
Art. 9. 1. Dopłaty stosuje się przez okres 8 lat od dnia pierwszej spłaty odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1.
2. Dopłata jest przekazywana instytucji ustawowo upoważnionej do udzielania kredytów każdorazowo po spłaceniu przez kredytobiorcę całości należnej raty kapitałowej oraz odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1.
3. Zaprzestaje się stosowania dopłat w przypadku:
1) postawienia wierzytelności wynikającej z umowy kredytu preferencyjnego w stan natychmiastowej wymagalności;
2) uzyskania przez docelowego kredytobiorcę w okresie stosowania dopłat prawa własności lub współwłasności innego lokalu mieszkalnego lub budynku mieszkalnego lub spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu w całości lub w części, którego przedmiotem jest inny lokal mieszkalny lub dom jednorodzinny, z wyłączeniem nabycia tych praw w drodze spadku;
3) dokonania przez docelowego kredytobiorcę w okresie stosowania dopłat zmiany sposobu użytkowania lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego, na którego zakup lub budowę został udzielony kredyt preferencyjny, na cele inne niż zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych.  
Przepis znajduje też zastosowanie, niestety, wobec kredytobiorców, którzy uzyskali kredyt na preferencyjnych warunkach także przed wejściem w życie nowelizacji (31.08.2011). Jeden z większych banków - Bank Millenium - rozesłał już do osób, które uzyskały w nim kredyty, oświadczenia, żądając potwierdzenia przez kredytobiorcę na piśmie, iż lokal, na którego zakup kredyt został udzielony, nie jest wynajmowany. 

Pytanie - co ten przepis zmieni? Nic. Państwu nic nie pomoże, a jedynie zaszkodzić może, ponieważ ludzie swoich planów najpewniej i tak nie zmienią, jeśli będą mieli zaoferowaną pracę na innych, korzystniejszych warunkach. Wyjadą i tak, mieszkania wynajmą i tak. Różnica? Bez cytowanego wyżej przepisu pewnie sformalizowali by wynajem w postaci umowy, która została by opodatkowana. Teraz - wynajmą, tyle że na czarno.  

czwartek, 29 września 2011

Kodeks cywilny - część ogólna - osoby fizyczne - zdolność prawna, zdolność do czynności prawnych, ubezwłasnowolnienie

Ostatnio stwierdziłem, że chciałbym nieco zmienić profil tego bloga. Żeby nie tylko pisać o wydarzeniach ciekawych, a prawa dotyczących - co napisać nieco o prawie, albo inaczej, to prawo spróbować w pewnej skondensowanej formie przekazać. Głównie podstawy, i pewnie prawo cywilne, bo w tej materii najlepiej się odnajduję. Procedurę, oczywiście też. 

Pomysł jest taki, aby na początku (ciekawie powiedziane, biorąc pod uwagę przeszło 1000 przepisów...) zająć się Kodeksem cywilnym. Dzisiaj - pierwsza część.

>>>

Zdolność prawna / pełnoletniość / brak zdolności do czynności prawnych - ubezwłasnowolnienie całkowite
 
Zdolność prawną nabywa każdy człowiek w momencie urodzenia się (art. 8 KC). W razie urodzenia się dziecka domniemywa się, że przyszło ono na świat żywe (art. 9 KC). 

Osoba do ukończeniu 18 lat jest małoletnim (nie - nieletnim - to pojęcie z zakresu prawa karnego).  
Pełnoletnim jest, kto ukończył lat 18 (art. 10 KC) - z zastrzeżeniem, że o ile przed ukończeniem tego wieku wstąpił w związek małżeński, uzyskał pełnoletniość w momencie zawarcia tego związku. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności (art. 11 KC).

Nie mają zdolności do czynności prawnych (art. 12 KC) osoby:
  1. które nie ukończyły lat trzynastu 
  2. ubezwłasnowolnione całkowicie (dla ubezwłasnowolnionego całkowicie ustanawia się opiekę [uregulowaną w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym], chyba że pozostaje on jeszcze pod władzą rodzicielską - art. 13 KC).

Osoba, która ukończyła lat 13, może być ubezwłasnowolniona całkowicie (art. 13 KC), jeżeli nie jest w stanie kierować swym postępowaniem wskutek:
  • choroby psychicznej, 
  • niedorozwoju umysłowego 
  • innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii.

Ograniczona zdolność do czynności prawnych / ubezwłasnowolnienie częściowe

Czynność prawna dokonana przez osobę, która nie ma zdolności do czynności prawnych, jest nieważna (art. 14 KC). Jednakże gdy osoba niezdolna do czynności prawnych zawarła umowę należącą do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (np. zwykłe zakupy w sklepie - produkty spożywcze, gazeta), umowa taka staje się ważna z chwilą jej wykonania, chyba że pociąga za sobą rażące pokrzywdzenie osoby niezdolnej do czynności prawnych.

Ograniczoną zdolność do czynności prawnych (art. 15 KC) posiadają:
  1. małoletni, którzy ukończyli lat trzynaście
  2. osoby ubezwłasnowolnione częściowo.
Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo (art. 16 KC) jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw, z powodu:
  1. choroby psychicznej, 
  2. niedorozwoju umysłowego 
  3. innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii.
Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę [uregulowaną w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym].

Do ważności czynności prawnej, przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem (art. 17 KC) potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela ustawowego - z wyjątkiem wskazanym w art. 22 par. 3 KP, który wskazuje, że osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego nawiązać stosunek pracy oraz dokonywać czynności prawnych, które dotyczą tego stosunku. Jednakże gdy stosunek pracy sprzeciwia się dobru tej osoby, przedstawiciel ustawowy za zezwoleniem sądu opiekuńczego może stosunek pracy rozwiązać.

Ważność umowy, która została zawarta przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych bez wymaganej zgody przedstawiciela ustawowego, zależy od potwierdzenia umowy przez tego przedstawiciela (art. 18 KC), jednak osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może sama potwierdzić umowę po uzyskaniu pełnej zdolności do czynności prawnych. Strona, która zawarła umowę z osobą ograniczoną w zdolności do czynności prawnych, nie może powoływać się na brak zgody jej przedstawiciela ustawowego (może jednak wyznaczyć temu przedstawicielowi odpowiedni termin do potwierdzenia umowy; staje się wolna po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu).  
Jednostronna czynność prawna, do której ustawa wymaga zgody przedstawiciela ustawowego, a dokonana samodzielnie przez osobę ograniczoną w zdolności do czynności prawnych, jest nieważna (art. 19 KC). Osoba taka może jednak, bez zgody przedstawiciela ustawowego, zawierać umowy należące do umów powszechnie zawieranych w drobnych bieżących sprawach życia codziennego (art. 20 KC - analogia do, wspomnianego wyżej, art. 14 KC).

Osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych może bez zgody przedstawiciela ustawowego rozporządzać swoim zarobkiem, chyba że sąd opiekuńczy z ważnych powodów inaczej postanowi (art. 21 KC).

Jeżeli przedstawiciel ustawowy osoby ograniczonej w zdolności do czynności prawnych oddał jej określone przedmioty majątkowe do swobodnego użytku, osoba ta uzyskuje pełną zdolność w zakresie czynności prawnych, które tych przedmiotów dotyczą (art. 22 KC). Wyjątek stanowią czynności prawne, do których dokonania nie wystarcza według ustawy zgoda przedstawiciela ustawowego - tj.:
  1. rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko (art. 101 par. 3 KRiO)
  2. opiekun powinien uzyskiwać zezwolenie sądu opiekuńczego we wszelkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby lub majątku małoletniego (art. 156 KRiO)
  3. sąd opiekuńczy może zobowiązać opiekuna do złożenia do depozytu sądowego kosztowności, papierów wartościowych i innych dokumentów należących do pozostającego pod opieką;  przedmioty te nie mogą być odebrane bez zezwolenia sądu opiekuńczego; gotówka pozostającego pod opieką, jeżeli nie jest potrzebna do zaspokajania jego uzasadnionych potrzeb, powinna być złożona przez opiekuna w instytucji bankowej; opiekun może podejmować ulokowaną gotówkę tylko za zezwoleniem sądu opiekuńczego (art. 161 KC).

Definicja konsumenta

Za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22 ze zn. 1 KC).

Ochrona dóbr osobistych to osobna historia, zagadnienie na osobny wpis.

środa, 17 sierpnia 2011

Koniec naciągania SMSami premium, areszt domowy

Ministerstwo Infrastruktury szykuje projekt, mający na celu dostosowanie polskiego prawa do prawa UE. Co ciekawsze, ma on uwzględniać dużą ilość skarg, jakie wpłynęły ze strony obywateli do UKE. 
Najważniejsze założenia:
  • ujednolicenie obowiązku czytelnego prezentowania kosztów tzw. smsów premium rate, które mogą kosztować nawet kilkadziesiąt - nakładając obowiązek, aby koszt faktyczny usługi był prezentowany w reklamie czcionką o wielkości 60% wielkości numeru smsów (zdarzało się, że reklamowano np. darmowe dokumenty po 50 gr, podczas gdy koszt faktyczny na rachunku użytkownika wynosił 25 zł)
  • obowiązek podania całkowitego (a nie tylko przystąpienia do udziału) kosztu uczestnictwa w loteriach smsowych (zdarzało się, że reklamowano darmowe smsy, których wysłanie miało gwarantować wygraną pieniężną lub w postaci luksusowego samochodu - gdy okazywało się potem, że darmowy był tylko wysłany sms, a organizator przesyłał następnie użytkownikowi x kolejnych smsów, płatnych np. po 5 zł każdy), a także umożliwienie użytkownikowi bezpłatnej rezygnacji z udziału w niej na każdym etapie
  • możliwość zawarcia umowy o świadczenie usług telekomunikacyjnych przez operatorów telefonii komórkowej maksymalnie na 2 lata z możliwością rozwiązania umowy w wypadku zmiany jej warunków w terminie 30 dni
  • zmiana operatora komórkowego z przeniesieniem numeru do innej sieci musi umożliwić korzystanie z numeru w nowej sieci już następnego dnia (z możliwością żądania ulgi w abonamencie w wysokości nawet jego 1/4 w wypadku każdego dnia zwłoki w przeniesieniu numeru)
  • obowiązek podawania minimalnej (nie, jak dzisiaj, maksymalnej i najczęściej nieosiągalnej) przepustowości łącza internetowego przez dostawców internetu.
Niestety, jak to w tego typu sytuacjach bywa, projekt jako zbyt korzystny dla obywateli został oprotestowany przez przedsiębiorców, których - delikatnie mówiąc - nie do końca uczciwe praktyki miałby ukrócić. Negatywnie o ilości zmian i kwestii, jakich dotyczą, wypowiedziała się także m.in. Polska Izba Informatyki i Telekomunikacji. A szkoda. Można jednak mieć nadzieję, że - prędzej czy później - takie przepisy wejdą w życie. 

>>>

Rząd przyjął wczoraj projekt nowelizacji KK, KPK i innych ustaw, umożliwiający zamianę aresztu tymczasowego na areszt domowy - czyli objęcie dozorem elektronicznym nie tylko skazanych, ale także podejrzanych i oskarżonych.

Dzisiaj dozór elektroniczny jest stosowany wobec skazanych na karę pozbawienia wolności nie przekraczającą roku. Według nowych przepisów dozór elektroniczny będzie nie tylko sposobem wykonywania kary pozbawienia wolności, ale także środkiem zapobiegawczym stosowanym wobec oskarżonych w toczącym się postępowaniu karnym. Areszt domowy ma być nowym środkiem zapobiegawczym stosowanym wobec oskarżonego, wykonywanym z użyciem aparatury monitorującej, zainstalowanej w miejscu jego zamieszkania. 
 
Konieczne będzie ustalenie przez oskarżonego z domownikami, czy wyrażają zgodę na zainstalowanie aparatury monitorującej w lokalu, i pisemne oświadczenia w tym zakresie. Osoba dozorowana będzie nosiła nadajnik i musi znajdować się w promieniu do 200 m od stacjonarnego odbiornika - co, przy takim dystansie, umożliwi np. zajmowanie się domem, pracę w gospodarstwie. Poza obowiązkiem przebywania w konkretnym miejscu, oskarżony w czasie stosowania aresztu domowego będzie zobowiązany do określonego zachowania. Sąd lub prokurator będzie mógł mu zakazać np. kontaktowania się z osobami ze środowisk przestępczych, nadużywania alkoholu lub używania środków odurzających. Jeśli oskarżony nie zastosuje się do tych zaleceń to sąd będzie mógł ponownie zastosować areszt.  
 
Aresztu domowego nie będzie można stosować np. wobec osób wymagających częstej hospitalizacji lub z zaburzeniami psychicznymi, w przypadku obawy matactwa lub podejrzenia, że oskarżony nie będzie przestrzegał nałożonych na niego obowiązków.
Możliwe będzie odstępstwo od wykonywania kary aresztu domowego na osobie - np. w wypadku woli uczestniczenia w wyborach powszechnych lub też czynnościach procesowych. Możliwe będzie również opuszczenie aresztu domowego z powodu ważnych spraw osobistych, rodzinnych lub zdrowotnych - jednak za uprzednią zgodą sądu lub prokuratora, która będzie wydawana na maksymalnie 5 dni. 

Sąd rejonowy będzie mógł zastosować areszt domowy na maksymalnie trzy miesiące, z możliwością jego przedłużenia, przy czym łączny czas jego stosowania nie może przekroczyć 2 lat. Okres aresztu domowego zaliczany będzie, oczywiście, na poczet wymierzonej kary. 
 
Pytanie tylko - jak to, świetne w teorii, rozwiązanie zadziała w praktyce? Jeśli uruchomienie tej aparatury nie będzie możliwe podejrzany zostanie przewieziony z powrotem do aresztu śledczego - co oznacza, że aby rozpocząć stosowanie aresztu domowego, prawidłowo musi działać aparatura pomiarowa. Jeśli nie - oskarżony/podejrzany/skazany przejedzie się po prostu z aresztu do miejsca zamieszkania, po czym odwiozą go z powrotem, bo coś nie zadziałało. Analogicznie - co w sytuacji, gdy urządzenie pomiarowe nie będzie działało poprawnie, albo przestanie działać w czasie trwania aresztu domowego? Bądź co bądź - to detale, ale dość istotne. 

środa, 13 lipca 2011

Luki w projekcie odwróconej hipoteki i odpowiedzialność za treści w internecie

Nie tak dawno pisałem o projekcie odwróconej hipoteki - Fundacja na rzecz Kredytu Hipotecznego w liście do MF zwróciła uwagę na brak należytej ochrony interesów największej grupy odbiorców, do których kierowana jest oferta odwróconych hipotek:
  • brak obowiązku konsultacji z wykwalifikowanym doradcą przed zawarciem umowy odwróconego kredytu - co może skutkować wykorzystywaniem niewiedzy klientów przez pracowników banku w toku zawierania umów
  • brak jasno sprecyzowanego wymogu badania przez instytucję kredytującą wiarygodności kredytowej (nie zdolności kredytowej) potencjalnego kredytobiorcy - punktem odniesienia ma być tu historia kredytowa klienta, jednak trudno o taką w wypadku emerytów
  • brak jasności co do tego, jak zawarcie umowy odwróconej hipoteki wpłynie na możliwość z przywilejów socjalnych przez klienta (zniżki czynszu, pomoc społeczna) - brakuje jednoznacznego wskazania, iż środki uzyskane z hipoteki nie będą stanowiły dochodu (podstawy wyliczania i przyznawania świadczeń)
  • brak sprecyzowania pojęcia rozporządzenia w kontekście nieruchomości - przez co nie wiadomo do końca, co będzie mógł zrobić z nieruchomością klient, a do czego konieczna będzie zgoda banku.
>>>

08.07.2011 zapadło ciekawe orzeczenie SN dotyczące odpowiedzialności za treści publikowane na stronach www (sygnatura IV CSK 665/10).

Otóż obywatel pozwał pewien urząd miasta za obraźliwe treści pod jego adresem, opublikowane z komputera należącego do urzędu. Sprawa dotyczyła tego, że ów obywatel anonimowo w lokalnym portalu gazety opublikował list, zarzucając urzędnikom korzystanie z sauny w godzinach pracy. Oczywiście, pod tekstem była możliwość komentowania, i m.in. pojawiły się tam wpisy szkalujące autora listu w jego ocenie - konkretnie, wskazujący jego dane personalne i sugerujący, że ową publikacją załatwia prywatne sprawy. Po zgłoszeniu sprawy przez pokrzywdzonego na policję okazało się, że komentarz został opublikowany z adresu IP przynależnego do miejskiego ośrodka sportowego. Autora nie udało się ustalić - komputer z którego korzystało wiele osób, brak konieczności logowania.

Pozew cywilny został przez sądy dwóch instancji oddalony - nie można mówić o naruszeniu dóbr osobistych w sytuacji, gdy na żądanie pokrzywdzonego wpis został usunięty niezwłocznie, a tak wyglądało to w tej sytuacji. Swoje roszczenia skierował więc do miasta - z tytułu braku nadzoru nad wspomnianym komputerem, który by umożliwił wskazanie autora obraźliwego komentarza.

Przed SN pełnomocnik powoda wskazywał, iż naruszono dobre imię klienta, a także na to, że wina miasta polegała na braku kontroli dostępu do komputerów np. w postaci konieczności logowania przed skorzystaniem - wywodząc, iż wobec braku możliwości wskazania sprawcy, miasto odpowiada na zasadzie tzw. winy organizacyjnej (415 KC).

SN nie nakazał przeprosin; sędzia Irena Gromska-Szuster wskazała, że:
podstawową jego [internetu] cechą  jest anonimowość, z której zresztą powód także korzystał, i nie ma generalnego obowiązku kontrolowania, kto dokonuje wpisów. Taki obowiązek, wynikający z ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, dotyczy tylko niektórych usług (transakcji),  trzeba także usuwać dane po uzyskaniu wiarygodnej wiadomości o ich bezprawnym charakterze.
Co ciekawe, SN uznał, iż mogło dojść do naruszenia dóbr osobistych powoda, jednakże wskazana podstawa prawna stanowiła punkt wyjścia do żądania odszkodowania, nie zaś przeprosin.

Powstaje teraz problem. Jak osoba poszkodowana ma dotrzeć do danych naruszającego jego dobra, w celu pozwania go? Skoro komputer wykorzystywany publicznie - to jak ustalić, kto wpisał i opublikował z danego IP ten właśnie tekst? 

piątek, 1 lipca 2011

Leasing konsumencki

Rząd robi narodowi dobrze. Czy to jednak słuszne? O krajach przejadających wszystko i bankrutujących z powodu życia ponad stan - vide Grecja chociażby - głośno co rusz, a i na naszym podwórku coraz więcej osób wydaje więcej, niż ma. Jednak - jako że zbliżają się wybory - wyborców należy przekonać, że koalicja rządząca jest dzebeściak (cytując Stefana "Siarę" Siarzewskiego z Kilera). A skoro ludzi już nawet na kredyty nie stać - trzeba im dać coś, co jeszcze łatwiej będzie otrzymać. Remedium - leasing konsumencki, czyli nowa konstrukcja prawna, jaka weszła w życie z dniem dzisiejszym.

Teoretycznie - nic nowego, i było to możliwe wcześniej. Ale tylko teoretycznie. Chodzi o konstrukcję przepisów o podatkach dochodowych, a także sprzeczności z ustawą o kredycie konsumenckim, przez co zawieranie - wg starych przepisów - umów leasingowych z konsumentami było, delikatnie rzecz biorąc, mocno ryzykowne. 

Co na tym zyska rząd? Pieniądze w budżecie - zwiększy się ilość sprzedanych choćby samochodów. Więcej nowych samochodów to także mniej spalin emitowanych do środowiska - więc jeszcze bonus w zakresie ochrony środowiska. 

W sumie - co to ten leasing w ogóle jest? Fakt, nie napisałem. Człowiek chce coś mieć, ale go na to nie stać - do tej pory mógł wziąć kredyt, na który, niestety, także czasami nie było go stać. Teraz za to może wziąć przedmiot w leasing - korzystać z niego za zgodą właściciela i po regulowaniu (miesięcznie) ustalonych opłat. Zaś po zakończeniu umowy - rzecz wykupić. 

Co ciekawe, leasing konsumencki w UE jest konstrukcją prawną bardziej niż popularną - na tej zasadzie użytkowane jest, szacunkowo, od 15 do 30% wszystkich samochodów. Z szacunków z kolei Polskiego Związku Leasingu wynika, że w Polsce powinien on stanowić ok. 11% leasingu w ogóle, co daje kwotę ok. 4 000 000 zł. 

Przedmiot leasingu może być szeroki - nie tylko samochody, ale także łodzie, motory, RTV i AGD. Co ważne - uzyskanie, zawarcie umowy ma być o wiele szybsze i prostsze w stosunku do dotychczasowych procedur kredytowych. Co więcej - oferta ta będzie dostępna nie tylko dla osób zatrudnionych w oparciu o umowę o pracę, ale także pracujących na zlecenia, czy wykonujących wolne zawody, zatrudnionych na umowę o dzieło. Jest to zrozumiałe - jako że własność przedmiotu umowy pozostaje u leasingodawcy - więc i ryzyko w trakcie umowy jest mniejsze. 

Są także minusy - brak możliwości skorzystania przez zawierającego umowę z tzw. tarczy podatkowej (zaliczenia płaconych rat leasingowych do kosztów podatkowych). Odpada także rozliczanie VATu związanego z ratami. Niewiele wiadomo o kosztach - poza tym, że na pewno nie będą wyższe niż przy kredytach, i że najprawdopodobniej będą na zbliżonym poziomie. Pamiętać należy - na przykładzie samochodów - że firmy leasingowe mają zazwyczaj u dilerów samochodowych wypracowane spore rabaty, przez co wysokość zobowiązania zawierającego umowę i tak będzie niższa niż w wypadku zakupu samochodu na zasadach zwykłego kredytu u tego samego dilera. 

Ile będzie kosztował wykup przedmiotu leasingu po zakończeniu umowy? W wypadku przedsiębiorców - przyjęto 1% (przy umowie na 4 lata) albo 19% (furgonetki - umowa na 3 lata). Zasada jest prosta - im dłuższa umowa, tym niższa kwota do wykupu. Inna sprawa - rozwiązanie to sprawdzało się na pewno w wypadku przedsiębiorców - wiadomo, auta firmowe eksploatowane są o wiele mocniej niż prywatne, zatem ich wartość zdecydowanie szybciej ulega obniżeniu. Trudno więc oczekiwać, aby analogiczne kwoty wchodziły w grę przy leasingu konsumenckim - będą one, stosownie do stanu samochodu, najpewniej odpowiednio wyższe.

W zakresie formalności klient potrzebował będzie dowodu osobistego, innego dokumentu ze zdjęciem, potwierdzenia wysokości otrzymywanego wynagrodzenia. Oczywiście to on zostanie obciążony kosztami całej umowy - ubezpieczenie, rejestracja, wymiana dowodu rejestracyjnego na tzw. twardy. Umowa będzie mogła być zawarta na okres także bardzo krótki - np. kilka miesięcy (w wypadku przedsiębiorców - minimum 2 lata). 

Większość firm wstrzyma się najpewniej z wprowadzeniem ofert leasingu konsumenckiego do oferty od razu - czekając na wejście w życie nowej Ustawy o kredycie konsumenckim (18.12.2011), w której zostanie podane, jakie umowy leasingowe będą jej podlegały, a także którą zostanie wprowadzony jednolity formularz wskazujący precyzyjnie całość kosztów umowy (w tym ubezpieczenia, zabezpieczenia). Należy zatem przyjąć, że pełna oferta leasingu konsumenckiego pojawi się na rynku najpewniej na przełomie roku.

wtorek, 26 kwietnia 2011

Zmiany zasad wstępowania w stosunek najmu

Obecnie powszechne jest przekazywanie z pokolenia na pokolenie, a w dużym skrócie i uproszczeniu (nie mylić z konstrukcją prawną) - dziedziczenie - mieszkań komunalnych i czynszowych, należących do zasobów gmin. Stosowny projekt zmian KC, Ustawy o dodatkach mieszkaniowych oraz Ustawy o ochronie praw lokatorów (...) przygotowuje Ministerstwo Infrastruktury (obecnie - uzgodnienia międzyresortowe i konsultacje społeczne). Docelowo - w razie śmierci najemcy umowa ma wygasać.

Dzisiaj wygląda to zgoła inaczej - mianowicie:
Art. 691 KC § 1. W razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu lokalu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą.
§ 2. Osoby wymienione w § 1 wstępują w stosunek najmu lokalu mieszkalnego, jeżeli stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci.
§ 3. W razie braku osób wymienionych w § 1 stosunek najmu lokalu mieszkalnego wygasa.
§ 4. Osoby, które wstąpiły w stosunek najmu lokalu mieszkalnego na podstawie § 1, mogą go wypowiedzieć z zachowaniem terminów ustawowych, chociażby umowa najmu była zawarta na czas oznaczony. W razie wypowiedzenia stosunku najmu przez niektóre z tych osób stosunek ten wygasa względem osób, które go wypowiedziały.
§ 5. Przepisów § 1-4 nie stosuje się w razie śmierci jednego ze współnajemców lokalu mieszkalnego.
W przypadku wejścia w życie proponowanych zmian - powyższy przepis w tym brzmieniu zniknie. Osoby zamieszkujące lokal będą miały 6 m-cy od śmierci najemcy na opuszczenie go. Nie zniknie jednak w ogóle możliwość wstąpienia w stosunek najmu po zmarłym - będzie ona obwarowana dodatkowym warunkiem w postaci spełnienia kryteriów wysokości dochodów gospodarstwa domowego, zgodnie z ustaleniami (uchwała) rady gminy.

Proceduralnie wyglądać ma to następująco:
  1. zainteresowany musi złożyć w gminie oświadczenie woli zawarcia umowy najmu - do 3 m-cy od śmierci najemcy (nie zmieszczenie się w terminie = roszczenie o wstąpienie w stosunek najmu wygasa z mocy prawa)
  2. gmina przedstawia zainteresowanemu pisemnej propozycji zawarcia umowy najmu - w ciągu 6 m-cy od otrzymania oświadczenia
Gdzie jest haczyk? Gmina nie musi zaproponować do zawarcia umowy najmu tego samego lokalu, jaki dotychczas zajmował zmarły najemca. Może zaproponować inny. Musi on jednak znajdować się w tym samym mieście, o takim samym jak dotychczasowy wyposażeniu technicznym, i nade wszystko - o analogicznej powierzchni pokoi. Na osobę przypadać ma 10 m 2, zaś w gospodarstwie jednoosobowym - 20 m 2. 

W razie braku zgody zainteresowanych - odpowiedzi na propozycję zawarcia umowy najmu - lub braku odpowiedzi na ofertę gminy, mają oni 6 m-cy od otrzymania pisemnej propozycji zawarcia umowy na opuszczenie lokalu.

Co ciekawe - Ministerstwo Infrastruktury zajmowało się dotąd jedynie propozycjami założeń, nie zaś ustawy nowelizującej wspomniane przepisy. Sekretarz Rady Ministrów Maciej Berek wyraził jednak zgodę na zmianę trybu pracy i kontynuowania ich jako prac nad ustawą. 

>>>

Nie wiem, czy prawo nadąża za zmianami technologicznymi - a wręcz, niestety, śmiem wątpić - ale warto przeczytać krótki tekst, rozmowę z laureatem Złotego Paragrafu w kategorii najlepszy prokurator Edycja 2011 Tomaszem Jandziakiem. Szczególnie - przedostatni akapit (o zakresie regulacji prawa karnego) i ostatni - co i jak robić, gdy stanie się człowiek ofiarą szeroko pojętego przestępstwa komputerowego.

>>>

Ciekawostka orzecznicza - sprawa I CSK 412/09 - w której SN stwierdził, iż sąd okręgowy, rozpoznając zażalenie na odmowę dokonania czynności notarialnej, orzeka jako sąd drugiej instancji; notariusz jest zatem w tym wypadku I instancją sądową. 

Sprawa ciekawa - sąd okręgowy w I instancji za pierwszym razem rozpoznał zażalenie na odmowę dokonania czynności notarialnej w składzie 1 sędziego , podczas gdy prawidłowo winien rozpoznawać je w składzie 3 sędziów. Naruszenie 379 pkt 4 KPC skutkowało nieważnością postępowania.

Kanwą całości sprawy jest art. 83 Prawa o notariacie, dość nieprecyzyjny: 
83 § 1. Na odmowę dokonania czynności notarialnej osoba zainteresowana może wnieść, w terminie tygodnia, zażalenie do sądu okręgowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii notarialnej. Zażalenie wnosi się za pośrednictwem notariusza, który jest obowiązany ustosunkować się do zażalenia w terminie tygodnia i wraz z zażaleniem przedstawić swoje stanowisko sądowi. Sąd rozpoznaje zażalenie na rozprawie, stosując przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.
Pytanie bowiem - którą instancją jest w tej sytuacji sąd rozpoznający zażalenie - I czy II? Okazuje się, że dotąd różne poglądy prezentował sam SN. Gdy sprawa po raz pierwszy trafiła do SN - uznał, iż sąd okręgowy działał jako sąd I instancji, więc od jego postanowienia służy apelacja do sądu II instancji (apelacyjnego), nie zaś skarga kasacyjna. Gdy jednak ta sama sprawa trafiła do SN ze skargą kasacyjną, po postanowieniu sądu II instancji (apelacyjnego) - SN w składzie trzyosobowym, wobec zasadniczych rozbieżności rysujących się także w jego orzecznictwie, postanowił wystąpić do siedmioosobowego składu SN o zajęcie stanowiska. 

W uchwale podjętej 07.12.2010 r. w sprawie III CZP 86/10 SN stwierdził, że sąd okręgowy działa w takiej sprawie jako sąd II instancji - rozpatruje więc zażalenie na odmowę w składzie 3 sędziów, a od jego orzeczenia przysługuje stronom (notariuszowi i jego niedoszłemu klientowi) skarga kasacyjna do SN.

czwartek, 17 lutego 2011

Europejskie zmiany w prawie spadkowym i nie tylko

Nadciągają kolejne zmiany w polskim prawie cywilnym, a konkretnie - w spadkach:
  • uproszczenie postępowania spadkowego po osobie, która pozostawiła majątek w różnych krajach UE - KE pracuje nad rozporządzeniem, zgodnie z którym właściwy do rozpoznania prawy spadkowej będzie sąd kraju, w którym spadkodawca w chwili śmierci zamieszkiwał; posiadał zwykłe miejsce pobytu; postępowanie dotyczyło będzie całości spadku - bez względu na to, w ilu krajach majątek się znajduje (dzisiaj konieczne są odrębne postępowania w każdym kraju, na terenie którego majątek spadkowy się znajduje) - jurysdykcja w sprawach spadkowych i wskazanie, przy pomocy jakiego prawa sądy mają sprawy spadkowe rozstrzygać
  • wyjątek od w/w - spadkodawca za życia będzie mógł zadysponować (złożyć oświadczenie, niekoniecznie w formie testamentu - ale oceniane pod względem zgodności z prawem jak testament), aby postępowanie spadkowe po nim było przeprowadzane zgodnie z prawem kraju ojczystego dla spadkodawcy - możliwość wyboru prawa z zawężeniem do prawa kraju, którego spadkodawca jest obywatelem (co może być przydatne, gdy np. polak wyjeżdża za granicę, żyje tam i pracuje, jednak chce, aby postępowanie spadkowe prowadzone było zgodnie z prawem polskim, którego to kraju obywatelstwo nadal posiada - będzie to wówczas możliwe), co może mieć kluczowe znaczenie w związku z powszechną obecnie w Europie migracją zarobkową
  • wprowadzenie instytucji europejskiego certyfikatu spadkowego (ECS), który miałby poświadczać w każdym państwie członkowskim, że jego właściciel jest spadkobiercą, zapisobiorcą lub wykonawcą testamentu (również ułatwienie w przypadku innego kraju zamieszkania spadkobiercy niż np. zdeponowania przez spadkodawcę sum na rachunku bankowym); ma być wydawany na wniosek, nie z urzędu, i nie być obligatoryjny - ale wydaje się, iż jest to pomocne rozwiązanie - uznawanie i stwierdzanie wykonalności zagranicznych orzeczeń w sprawach spadkowych 
Sądem właściwym do rozpatrzenia sprawy spadkowej będzie zawsze odtąd sąd, gdzie spadkodawca miał w chwili śmierci miejsce zwykłego pobytu - rozumiane jako centrum życiowe, a nie np. miejscowość odbywania wypoczynku, urlopu czy wyjazdu w celu odwiedzenia rodziny. Rozporządzenie będzie skuteczne wobec wszelkich organów powołanych w poszczególnych państwach do rozstrzygania postępowań spadkowych.
 
ECS ma pomóc w wykazaniu w każdym państwie członkowskim, że wskazana w nim osoba jest spadkobiercą, zapisobiercą czy wykonawcą testamentu - zatem prawa danej osoby do spadku, po uzyskaniu jednego dokumentu jeden raz, a nie prowadzeniu czasami złożonych spraw w każdym z państw z osobna, gdzie znajduje się majątek spadkowy. Uzyskanie go sprowadzać się ma do złożenia odpowiednio wypełnionego standardowego formularza. Potwierdzenie zatem prawa danej osoby do spadku nie będzie wymagało znajomości formy regulowania takich praw w danym państwie członkowskim (forma postanowienia, wyroku, konieczne zapisy) przez osobę, do której zgłosi się posiadacz ECS - a jedynie treści właśnie formularza ECS i sprawdzenia, czy jest prawidłowo wystawiony.  

Zapowiadane jest, iż zastosowanie nowe unijne przepisy znajdą również w przypadku, wydawanych przez notariuszy, poświadczeń dziedziczenia.

>>>
 
W ramach premiowania monopolu mojej ulubionej Poczty Polskiej, przytaczam ostatnio wyczytane orzeczenie SN - postanowienie z 22.11.1999 r., sygn. akt I CKN 672/99. Zgodnie z KPC - nadanie pisma procesowego w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego jest równoznaczne ze złożeniem go we właściwym sądzie:
Art. 131 KPC § 1. Sąd dokonuje doręczeń przez operatora publicznego lub innego operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1159 oraz z 2009 r. Nr 18, poz. 97 i Nr 168, poz. 1323) (...)
Jako że monopolista, jak sama nazwa wskazuje, jest jeden, w majestacie także w/w Ustawy prawo pocztowe - nadanie i oddanie przesyłki jakiemukolwiek kurierowi nie jest w tym wypadku skuteczne. 
 
Zastanawia mnie, czy i kiedy polskie prawo w tym zakresie stanie się normalne i bardziej pro dla klientów, nadawców i odbiorców, i pozwoli korzystać na równi z wątpliwej jakości usługami Poczty Polskiej z usług profesjonalnych doręczycieli i firm kurierskich. Jak na razie - nie zanosi się na zmiany.

>>>
 
Jest pomysł na metamorfozę prawa użytkowania wieczystego w nową instytucję o nazwie własność z mocy prawa. Zmianę proponuje poselski projekt nowelizacji ustawy o przekształceniu prawa wieczystego użytkowania w prawo własności nieruchomości. Zmiana ma być odpłatna, i tu właśnie posłowie wskazują na podstawową zaletę i różnicę między nim, a dotychczasowymi projektami w tym zakresie - uznawanymi za niekonstytucyjne jako uszczuplające dochody gmin. 

Jak w praktyce miało by to wyglądać - dotychczasowy użytkownik wieczysty stawał by się właścicielem z chwilą wejścia w życie nowych przepisów, jednak opłaty tytułem użytkowania wieczystego wnosiłby w dotychczasowej wysokości niezmiennie, aż do terminu wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego. 

Tak. Tylko jest to rozwiązanie jakby dobre. Jakby - ponieważ w pewnym momencie właściciele (dotychczas użytkownicy wieczyści) z pewnością zbuntują się przeciwko płaceniu za użytkowanie... które przecież zmieniło się w prawo własności. Zatem komu i tytułem czego mieli by płacić?

poniedziałek, 8 listopada 2010

TK - eksmisja musi być możliwa do wykonania - tylko kto i jak ma odpowiadać za to, aby nie była na bruk?

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że wstrzymanie eksmisji z lokalu orzeczonej przez sąd wobec osoby znęcającej się nad rodziną lub dłużnika, jest niezgodne z konstytucją. Gminy mają obowiązek zapewnienia pomieszczenia tymczasowego osobom eksmitowanym, w tym także i tym, które znęcają się nad rodziną. Orzeczenie takiej treści zapadło w piątek 05.11.2010 w sprawie K 19/06. Chodzi o art. 1046 par. 4 KPC, którzy 4,5 (!) roku temu zaskarżył ówczesny RPO, jako niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Przepis KPC dość długi, ale wkleję:
Art. 1046 KPC
§ 1. Jeżeli dłużnik ma wydać nieruchomość lub statek albo opróżnić pomieszczenie, komornik sądu, w którego okręgu rzeczy te się znajdują, wezwie dłużnika do dobrowolnego wykonania tego obowiązku w wyznaczonym stosownie do okoliczności terminie, po którego bezskutecznym upływie dokona czynności potrzebnych do wprowadzenia wierzyciela w posiadanie.
§ 2. (997) Prowadząc egzekucję na podstawie tytułu nakazującego dłużnikowi opróżnienie lokalu lub pomieszczenia, komornik usunie z niego także osoby zajmujące lokal wraz z dłużnikiem, chyba że osoby te wykażą dokumentem, iż zajmowanie wynika z tytułu prawnego niepochodzącego od dłużnika.
§ 3. (998) Przepisów § 2 oraz art. 791 § 1 nie stosuje się do opróżnienia lokalu służącego zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika.
§ 4. (999) Wykonując obowiązek opróżnienia lokalu służącego zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika na podstawie tytułu wykonawczego, z którego nie wynika prawo dłużnika do lokalu socjalnego lub zamiennego, komornik wstrzyma się z dokonaniem czynności do czasu, gdy gmina wskaże tymczasowe pomieszczenie lub gdy dłużnik znajdzie takie pomieszczenie.
§ 41. (1000) Przepisu § 4 nie stosuje się do egzekucji obowiązku opróżnienia lokalu wynajętego na podstawie umowy najmu okazjonalnego lokalu, której zawarcie zostało zgłoszone zgodnie z art. 19b ust. 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266, z późn. zm.).
§ 5. (1001) Komornik nie może wstrzymać się z dokonaniem czynności, jeżeli wierzyciel wskaże tymczasowe pomieszczenie, o którym mowa w § 4.
§ 6. (1002) Tymczasowe pomieszczenie powinno:
  1)   nadawać się do zamieszkania;
  2)   zapewniać co najmniej 5 m2 powierzchni mieszkalnej na jedną osobę;
  3)   znajdować się w tej samej miejscowości lub pobliskiej, jeżeli zamieszkanie w tej miejscowości nie pogorszy nadmiernie warunków życia osób przekwaterowywanych.
§ 7. (1003) Od wymagań, o których mowa w § 6 pkt 2 i pkt 3, można odstąpić za zgodą osoby przekwaterowywanej.
§ 8. (1004) Jeżeli egzekucja obowiązku opróżnienia lokalu służącego zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych dłużnika dotyczy osób małoletnich lub ubezwłasnowolnionych, komornik wstrzyma się z dokonaniem czynności i zawiadomi sąd opiekuńczy. Dalsze czynności komornik podejmie stosownie do orzeczenia sądu opiekuńczego, określającego miejsce pobytu osób małoletnich lub ubezwłasnowolnionych.
§ 9. (1005) Przeprowadzając egzekucję, komornik usunie ruchomości niebędące przedmiotem egzekucji i odda je dłużnikowi, a w razie jego nieobecności pozostawi osobie dorosłej spośród jego domowników, gdyby zaś i to nie było możliwe, ustanowi dozorcę, pouczając go o obowiązkach i prawach dozorcy ustanowionego przy zajęciu ruchomości, i odda mu usunięte ruchomości na przechowanie na koszt dłużnika.
§ 10. (1006) Jeżeli na wezwanie dozorcy dłużnik w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż 30 dni, nie odbierze ruchomości, sąd na wniosek dozorcy i po wysłuchaniu dłużnika nakaże ich sprzedaż, a jeżeli ruchomości nie przedstawiają wartości handlowej lub sprzedaż okaże się bezskuteczna, sąd wskaże inny sposób rozporządzenia rzeczą, nie wyłączając ich zniszczenia.
§ 11. (1007) Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb postępowania w sprawach o opróżnienie lokalu lub pomieszczenia albo o wydanie nieruchomości oraz szczegółowe warunki, w tym sanitarne, jakim powinno odpowiadać tymczasowe pomieszczenie, mając na względzie ochronę przed bezdomnością osób eksmitowanych, sprawne prowadzenie egzekucji oraz uwzględniając, że tymczasowe pomieszczenie musi nadawać się do zamieszkania, chociażby nie spełniało warunków technicznych wymaganych dla pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi.

Moim zdaniem - jest to jak najbardziej słuszne, ponieważ zasady współżycia społecznego nie powinny stać w sprzeczności z prawem własności, które znajduje się na czele praw chronionych przez przepisy prawa cywilnego. Nie może bowiem być tak, że właściciel jest obciążany daninami z tytułu wspomnianego prawa własności - publicznoprawne, prywatnoprawne - podczas gdy z samego prawa korzystać nie może, ani też pobierać z lokalu pożytków.

Dochodziło bowiem do sytuacji patowych. Powód - właściciel - składał do sądu pozew o eksmisję pozwanego, i sprawę ostatecznie wygrywał, otrzymując tytuł wykonawczy w postaci wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Teoretycznie - na ich podstawie powinien móc przeprowadzić eksmisję, tj. zmusić pozwanego do opuszczenia i opróżnienia zajmowanego przezeń bezprawie lokalu, przekazując ów tytuł wykonawczy komornikowi sądowemu. Teoretycznie - w praktyce bowiem, konieczne było zapewnienie przez powoda lokalu zastępczego pozwanemu. Najczęściej - starając się o takowy we właściwym urzędzie gminy, gdzie - jak wiadomo - kolejki już oczekujących na takie lokale ciągną się w ilościach coraz bliższych nieskończoności (a ich przeskoczenie możliwe jest jedynie w sytuacji, gdy zdesperowana osoba pobiegnie/napisze/zadzwoni do programu w stylu Uwaga/Ekspres reporterów/Interwencja itp., i medialnie wymusi na władzach wciśnięcie jej poza kolejnością). Czyli - lokalu zastępczego nie ma, więc eksmisji też nie będzie, bo na bruk przysłowiowy wyrzucić nie wolno. Kółeczko się zamyka. 

W czym był problem? Jak zwykle - w niespójności przepisów. W KPC pojawiło się pojęcie pomieszczenia tymczasowego, które nie funkcjonuje w Ustawie o ochronie praw lokatorów.  Nie jest nawet, de facto, jednoznacznie wskazane, że to gmina ma taki lokal zapewnić. KPC nie wskazywał także, na jaki okres czasu owo pomieszczenie eksmitowanemu winno być przydzielone, w jakiej formie - najem? - ani na jakiej zasadzie - nieodpłatnie, odpłatnie? Jeśli odpłatnie - na podstawie jakich kryteriów wskazać opłatę? Skala zjawiska - ilość osób z prawomocnymi wyrokami, jakich problem dotyczy - osoby inne niż meryci, osoby bezrobotne, kobiety z dziećmi (ci są uprawnieni do lokali socjalnych) - to ok. 4000, jak podaje Kamila Dołowska z Biura RPO.

Problem dość obrazkowo opisał poseł Jerzy Kozdroń, który posłużył się sformułowaniem:
W kwestionowanym przepisie właściciel został czasowo pozbawiony  możliwości rozporządzania swoją własnością. Do momentu dostarczenia pomieszczenia tymczasowego zmuszony jest znosić fakt, iż z jego lokalu korzysta, wbrew jego woli inna osoba.
Oględnie powiedziane. Bo z niczego nie wynika, w jakim czasie gmina winna dostarczyć lokal zastępczy eksmitowanemu. Owo czasowo może trwać bardzo długo. Jasne jest jedno - gmina ma obowiązek. I co z tego? Nie ma, więc nie dostarczy. Efekt jest jasny - sąd sądem, ale sprawiedliwość jest po naszej stronie. Tak, jest - w mniemaniu dłużników, pozwanych. Wyroki prawomocne są, a i tak mogą powodom śmiać się w twarz, ponieważ nie ma warunków dla ich wyegzekwowania. I do tego - w materii jakże delikatnej, ponieważ nie chodzi tu jedynie o zwykłe eksmisje, ale na konkretnym podłożu - tragicznych bardzo często w skutkach sytuacji znęcania się nad członkami rodziny przez mającego być eksmitowanym pozwanego.
Wobec niewykonania przez ustawodawcę postanowienia sygnalizacyjnego i w świetle praktyki stosowania art. 1046 par. 4 kpc brak precyzji zaskarżonego przepisu utrzymuje się nadal. W konsekwencji komornik, który. jest zobowiązany do wstrzymania czynności egzekucyjnych, nie jest w stanie wykonać prawomocnego wyroku sądowego. Wskazana sytuacja powoduje w praktyce, że wyroki eksmisyjne nie są wykonywane lub są wykonywane ze znacznym opóźnieniem.(sprawozdawca niniejszej sprawy, sędzia TK prof. Stanisław Biernat)
Z wyroku wynika, iż ustawodawca powinien rozważyć celowość zróżnicowania standardów pomieszczeń dla osób, wobec których został orzeczony nakaz eksmisji. O rodzaju lokalu mogłyby decydować np. sytuacja, w jakiej znajdują się osoby, podlegające eksmisji, a także powody eksmisji.

Nie tak dawno w Senacie pojawił się pomysł zmian. Odnosił się do Ustawy o ochronie praw lokatorów. Postulował dostarczanie lokali zastępczych i socjalnych przez gminę. Umowa odpłatna - na 12 m-cy.

Pojawił się, oczywiście, problem kwestii odroczenia w czasie utraty mocy obowiązującej przez w/w przepis KPC, czyli wykonania wydanego przez Trybunał wyroku. Gdyby przyjąć, iż traci on moc z dniem orzeczenia TK - automatycznie od następnego dnia pojawiła by się możliwość wspomnianej eksmisji na bruk, bez ustalania, czy lokal dłużnikowi się należy, czy też nie. TK uznał, iż przepis utraci moc za rok. Sporo czasu na przygotowanie koniecznych zmian przepisów. Pytanie - tylko KPC? A może Ustawy o ochronie praw lokatorów? A może obydwu?

Na koniec - krótki komentarz jakby, obrazek z cyklu a tak to wygląda w praktyce - tutaj.