Pokazywanie postów oznaczonych etykietą prawo spadkowe. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą prawo spadkowe. Pokaż wszystkie posty

czwartek, 31 marca 2011

Zmiany w prawie spadkowym - zapis windykacyjny

Z zainteresowaniem odnotowałem uchwalenie Ustawy z 18.03.2011 o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, która w pewien sposób rewolucjonizuje polskie prawo spadkowe (mój konik). 

Przede wszystkim wyodrębnione zostają, z nazwy, osobne rozdziały dotyczące zapisu - tzn. osobny rozdział dla zapisu zwykłego (968 KC), i nowy rozdział dla wprowadzanego zapisu windykacyjnego (definicja w 981 1 KC, ale nawiązania do niego znajdą się w dodatkowych regulacjach już istniejących dalszych [chronologicznie] przepisów prawa spadkowego w KC). 

Czym jest zapis windykacyjny? Nową konstrukcją prawną, z jakiej skorzystać będzie mógł spadkodawca, sporządzając testament notarialny (zapis windykacyjny dopuszczalny będzie tylko w tej formie testamentu). Wskazać on będzie mógł w nim, iż oznaczona osoba nabywa przedmiot zapisu, należący do majątku spadkowego, z chwilą otwarcia spadku. Takim przedmiotem może być (981 1 KC):
  • rzecz oznaczona co do tożsamości
  • zbywalne prawo majątkowe
  • przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne
  • ustanowienie na rzecz zapisobiercy użytko­wania lub służebności 
Aby zapis był skuteczny, muszą zostać spełnione 2 warunki:
  • w chwili otwarcia spadku przedmiot zapisu należy do spadkodawcy i spadkodawca nie był zobowiązany do jego zbycia (gdy przedmiotem zapisu jest ustano­wienie dla zapisobiercy użytkowania lub służebności, zapis jest jest, gdy w chwili otwarcia spadku przedmiot majątkowy, który miał być obciążony użytkowaniem lub służebnością należy do spadku i spadkodawca nie był zobowiązany do jego zbycia) (981 2 KC)
  • nie został uczyniony z zastrzeżeniem warunku lub terminu (981 3 KC); zastrzeżenie takie uznaje się za niebyłe, jednocześnie analogicznie stosując konstrukcję z 962 KC (jeżeli z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez zastrzeżenia zapis nie zostałby uczyniony, zapis windykacyjny jest nieważny)

Przedmiot zapisu windykacyjnego może być uwzględniany na potrzeby wyliczania zachowku (993 KC); przyjmuje się wówczas (995 KC), a także przy doliczaniu wartości zapisu do schedy spadkowej (1039 KC, 1042 § 2 1 KC ):
  • wartość zapisu z daty otwarcia spadku
  • cen z daty ustalania zachowku/działu spadku 
W kontekście występowania z roszczeniami o uzupełnienie zachowku poprzez doliczenie do spadku wartości dokonanych przez spadkodawcę na rzecz konkretnych osób darowizn (994 KC) również poprzez analogię zastosowano w przypadku zapisu windykacyjnego w 999 1 KC (1000 KC) - w zakresie odpowiedzialności zapisobiorcy do wysokości w granicach wzbogacenia na skutek przyjęcia zapisu (także do wysokości nadwyżki ponad zachowek przysługujący samemu zapisobiorcy). Odpowiedzialność względem uprawnionego do zachowku ze strony kilku beneficjentów zapisów windykacyjnych jest solidarna.

Przepisy 1003-1007 KC, regulujące kwestię możliwości stosunkowego zmniejszenia zapisów i poleceń ograniczone zostają jedynie do zapisów zwykłych.

Zgodnie z nowym brzmieniem 1007 KC, inny jest okres przedawnienia roszczeń przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od spadkodawcy zapisu windykacyjnego lub daro­wizny - wynosi 5 lat od otwarcia spadku (nie 3, jak w wypadku roszczeń dot. zapisów zwykłych, poleceń i darowizn - w dotychczasowym brzmieniu przepisu). Do roszczeń z 1007  KC, powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nie przedawnionych, stosuje się przepisy tego artykułu w brzmieniu nadanym nowelizacją.

Zastosowanie do nowej konstrukcji prawnej znajdują przepisy odnośnie przyjęcia oraz odrzucenia spadku - zatem 6 m-czny termin na wskazanie sposobu przyjęcia spadku lub jego odrzucenie (981 5 KC). Wydaje się, że wskazać należy wówczas na potrzeby takiego oświadczenia - jeśli zapisobierca windykacyjny jest równocześnie spadkobiercą testamentowym lub ustawowym - na jakiej podstawie prawnej dokonuje przyjęcia/odrzucenia spadku (np. odrzuca zapis windykacyjny i testament, ale przyjmuje ustawowo - lub w innej konfiguracji).

Analogicznie kształtuje się kwestia odpowiedzialności zapisobiorców windykacyjnych za długi spadkowe - zatem solidarnie ze spadkobiercami do momentu działu spadku (1034 KC). Po dokonaniu działu spadku, rozliczenia między spadkobiercami a osobami, na rzecz których zostały uczynione zapisy windykacyjne, nastąpią proporcjonalnie do wartości otrzymanych przez nich przysporzeń (według cen i dat z daty otwarcia  spadku) Spadkobiercom uwzględnia się ich udział w wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku.

Zapisy windykacyjne doliczane będą także do schedy spadkowej (1039 KC) na zasadach jak dotychczas z darowiznami - chyba, że wartość zapisu/darowizny przewyższa wartość schedy spadkowej. Nie dolicza się jednak do schedy pożytków przedmiotu darowizny lub zapisu windy­kacyjnego (1042 § 3 KC).

W sprawach nieuregulowanych wprost w rozdziale o zapisie windykacyjnym zastosowanie znajdują przepisy o zapisie zwykłym (981 6 KC). 

Nowelizacja dokonuje także innych zmian w KC w zakresie wykonawców testamentu:
  • wprowadza możliwość wskazania przez spadkobiercę więcej niż jednego (kilku) wykonawców testamentu (986 § 1 KC)
  • wykonawcy testamentu mogą być powołani w różnym zakresie: zarządu całym spadkiem, jego zorgani­zowaną częścią lub oznaczonym składnikiem (986 1 KC); analogicznie zmienia się zakres możliwości pozwana wykonawcy testamentu (988 § 2 KC), rozliczania roszczeń między spadkobiercą a wykonawcą testamentu (989 § 1 KC)
  • to wykonawca testamentu, o ile powołany, wydaje zapisobiorcy windykacyjnemu przedmiot zapisu (988 § 3 KC)
  • w 988 KC dopisano, iż wydanie majątku przez wykonawcę testamentu winno nastąpić najpóźniej po dokonaniu działu spadku 
  • wykonawca testamentu może zostać powołany w zakresie jedynie zarządu przedmiotem zapisu windykacyjnego do objęcia go we władanie przez beneficjenta zapisu (990 1 KC)
Powyższe zmiany oznaczają także zmiany procedury cywilnej:
  •  w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd stwierdza także nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego, wymieniając osobę, dla której spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, oraz przedmiot tego zapisu (677 KPC)
  • stwierdzenie nabycia przedmiotu zapisu windy­ka­cyjnego może nastąpić również przez wydanie przez sąd postanowienia częścio­wego (677 KPC)
  • postępowanie o dział spadku zostaje ograniczone jedynie do zapisów zwykłych (686 KPC)
Zmiany dotykają zatem także kwestii związanych z uprawnieniami z zakresu prawa spadkowego, przysługujących notariuszom:
  • do sporządzenia protokołu poświadczenia dziedziczenia konieczna jest także obecność wszystkich beneficjentów zapisu windykacyjnego (95b Ustawy o notariacie)
  • do sporządzenia protokołu poświadczenia dziedziczenia konieczne jest złożenie oświadczeń o przyjęciu lub odrzuceniu także zapisu windykacyjnego, o ile od otwarcia spadku nie upłynęło 6 m-cy (95c § UoN)
  • do sporządzenia w/w protokołu konieczny jest zatem także brak wątpliwości co do osoby beneficjenta zapisu i jego przedmiotu (95e UoN) i wskazanie w jego treści zapisobiorcy oraz przedmiotu zapisu (95f § 1 pkt 7a)
Vacatio legis - 6 m-cy. 

czwartek, 17 lutego 2011

Europejskie zmiany w prawie spadkowym i nie tylko

Nadciągają kolejne zmiany w polskim prawie cywilnym, a konkretnie - w spadkach:
  • uproszczenie postępowania spadkowego po osobie, która pozostawiła majątek w różnych krajach UE - KE pracuje nad rozporządzeniem, zgodnie z którym właściwy do rozpoznania prawy spadkowej będzie sąd kraju, w którym spadkodawca w chwili śmierci zamieszkiwał; posiadał zwykłe miejsce pobytu; postępowanie dotyczyło będzie całości spadku - bez względu na to, w ilu krajach majątek się znajduje (dzisiaj konieczne są odrębne postępowania w każdym kraju, na terenie którego majątek spadkowy się znajduje) - jurysdykcja w sprawach spadkowych i wskazanie, przy pomocy jakiego prawa sądy mają sprawy spadkowe rozstrzygać
  • wyjątek od w/w - spadkodawca za życia będzie mógł zadysponować (złożyć oświadczenie, niekoniecznie w formie testamentu - ale oceniane pod względem zgodności z prawem jak testament), aby postępowanie spadkowe po nim było przeprowadzane zgodnie z prawem kraju ojczystego dla spadkodawcy - możliwość wyboru prawa z zawężeniem do prawa kraju, którego spadkodawca jest obywatelem (co może być przydatne, gdy np. polak wyjeżdża za granicę, żyje tam i pracuje, jednak chce, aby postępowanie spadkowe prowadzone było zgodnie z prawem polskim, którego to kraju obywatelstwo nadal posiada - będzie to wówczas możliwe), co może mieć kluczowe znaczenie w związku z powszechną obecnie w Europie migracją zarobkową
  • wprowadzenie instytucji europejskiego certyfikatu spadkowego (ECS), który miałby poświadczać w każdym państwie członkowskim, że jego właściciel jest spadkobiercą, zapisobiorcą lub wykonawcą testamentu (również ułatwienie w przypadku innego kraju zamieszkania spadkobiercy niż np. zdeponowania przez spadkodawcę sum na rachunku bankowym); ma być wydawany na wniosek, nie z urzędu, i nie być obligatoryjny - ale wydaje się, iż jest to pomocne rozwiązanie - uznawanie i stwierdzanie wykonalności zagranicznych orzeczeń w sprawach spadkowych 
Sądem właściwym do rozpatrzenia sprawy spadkowej będzie zawsze odtąd sąd, gdzie spadkodawca miał w chwili śmierci miejsce zwykłego pobytu - rozumiane jako centrum życiowe, a nie np. miejscowość odbywania wypoczynku, urlopu czy wyjazdu w celu odwiedzenia rodziny. Rozporządzenie będzie skuteczne wobec wszelkich organów powołanych w poszczególnych państwach do rozstrzygania postępowań spadkowych.
 
ECS ma pomóc w wykazaniu w każdym państwie członkowskim, że wskazana w nim osoba jest spadkobiercą, zapisobiercą czy wykonawcą testamentu - zatem prawa danej osoby do spadku, po uzyskaniu jednego dokumentu jeden raz, a nie prowadzeniu czasami złożonych spraw w każdym z państw z osobna, gdzie znajduje się majątek spadkowy. Uzyskanie go sprowadzać się ma do złożenia odpowiednio wypełnionego standardowego formularza. Potwierdzenie zatem prawa danej osoby do spadku nie będzie wymagało znajomości formy regulowania takich praw w danym państwie członkowskim (forma postanowienia, wyroku, konieczne zapisy) przez osobę, do której zgłosi się posiadacz ECS - a jedynie treści właśnie formularza ECS i sprawdzenia, czy jest prawidłowo wystawiony.  

Zapowiadane jest, iż zastosowanie nowe unijne przepisy znajdą również w przypadku, wydawanych przez notariuszy, poświadczeń dziedziczenia.

>>>
 
W ramach premiowania monopolu mojej ulubionej Poczty Polskiej, przytaczam ostatnio wyczytane orzeczenie SN - postanowienie z 22.11.1999 r., sygn. akt I CKN 672/99. Zgodnie z KPC - nadanie pisma procesowego w polskiej placówce pocztowej operatora publicznego jest równoznaczne ze złożeniem go we właściwym sądzie:
Art. 131 KPC § 1. Sąd dokonuje doręczeń przez operatora publicznego lub innego operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1159 oraz z 2009 r. Nr 18, poz. 97 i Nr 168, poz. 1323) (...)
Jako że monopolista, jak sama nazwa wskazuje, jest jeden, w majestacie także w/w Ustawy prawo pocztowe - nadanie i oddanie przesyłki jakiemukolwiek kurierowi nie jest w tym wypadku skuteczne. 
 
Zastanawia mnie, czy i kiedy polskie prawo w tym zakresie stanie się normalne i bardziej pro dla klientów, nadawców i odbiorców, i pozwoli korzystać na równi z wątpliwej jakości usługami Poczty Polskiej z usług profesjonalnych doręczycieli i firm kurierskich. Jak na razie - nie zanosi się na zmiany.

>>>
 
Jest pomysł na metamorfozę prawa użytkowania wieczystego w nową instytucję o nazwie własność z mocy prawa. Zmianę proponuje poselski projekt nowelizacji ustawy o przekształceniu prawa wieczystego użytkowania w prawo własności nieruchomości. Zmiana ma być odpłatna, i tu właśnie posłowie wskazują na podstawową zaletę i różnicę między nim, a dotychczasowymi projektami w tym zakresie - uznawanymi za niekonstytucyjne jako uszczuplające dochody gmin. 

Jak w praktyce miało by to wyglądać - dotychczasowy użytkownik wieczysty stawał by się właścicielem z chwilą wejścia w życie nowych przepisów, jednak opłaty tytułem użytkowania wieczystego wnosiłby w dotychczasowej wysokości niezmiennie, aż do terminu wygaśnięcia prawa użytkowania wieczystego. 

Tak. Tylko jest to rozwiązanie jakby dobre. Jakby - ponieważ w pewnym momencie właściciele (dotychczas użytkownicy wieczyści) z pewnością zbuntują się przeciwko płaceniu za użytkowanie... które przecież zmieniło się w prawo własności. Zatem komu i tytułem czego mieli by płacić?